Welcome to TUCL Repository
- Access to a vast collection of academic theses and dissertations
- Wide range of scholarly journals and articles
- Search and browse functionalities for easy discovery of resources
- Accessibility to digital resources anytime, anywhere
- Facilitates research and learning endeavors of TUCL community
- Promoting open access to knowledge and research findings
- User-friendly interface, ensuring ease of navigation and accessibility for users of all levels of expertise
- unique persistent identifier (such as DOI or Handle) to facilitate citation, tracking, and long-term preservation, ensuring the integrity and longevity of scholarly contributions
Communities in DSpace
Select a community to browse its collections.
Recent Submissions
समकालिन नेपाली कवितामा अन्तर्विषयकता
(2082) अधिकारी, ज्ञानु; लक्ष्मनप्रसाद गौतम
प्रस्तुत शोधकार्य समकालीन नेपाली कवितामा अभिव्यञ्जित अन्तर्विषयकतामा केन्द्रित रहेको छ । समकालीन नेपाली कविता यस शोधको क्षेत्र हो भने अन्तर्विषयकता र यसअन्तर्गतका संस्कृति, लैङ्गिकता र इतिहास प्रस्तुत अध्ययनका पक्ष हुन् । समकालीन भन्नाले सामान्यतया चलिरहेको पछिल्लो समय भन्ने बुझिन्छ र यस शब्दले चालु वर्तमानसँग सम्बद्ध आज र अहिलेका अभिलक्षणहरू भएको कविता भन्ने बुझाउँछ । प्रस्तुत सन्दर्भमा समकालीन नेपाली कविता भनेर २०४६ यताका कवितालाई मानिएको छ र ठुलो राजनीतिक परिवर्तनको प्रभाव नेपाली कवितामा परेकाले त्यस अवधियताका नेपाली कवितालाई समकालीनताको आधार मानिएको छ । साहित्यमा एउटा विषयवस्तुभित्र अन्य विषयवस्तु समावेश भएर आउनुलाई अन्तर्विषयकता भनिन्छ । यसरी एउटा विषयमा त्यसभन्दा इतर विषयहरू विभिन्न रूपमा आएका हुन्छन् र यसरी आएर साहित्यिक विधाका रचनामा मिसिँदा अन्तर्विषयकताको सृजना हुन्छ । यसप्रकार एउटा विषयमा अरू विषय मिसिन आउँदा कहिले स्पष्ट देखिनेगरी वा छुट्टिनेगरी र कहिले परस्पर अन्तर्घुलित भएर नछुट्टिनेगरी पनि आएको देखिन्छ । यसरी जोडिएर आएका अन्तर्विषयहरूका बिच परस्पर सम्बन्ध हुन्छ र यही सम्बन्ध नै अन्तर्विषयकताको विशेषता हो ।
समकालीन नेपाली कवितामा अभिव्यक्त र प्रयुक्त अन्तर्विषयकताको अध्ययनको मूल समस्यासँग सम्बद्ध भएर प्रस्तुत शोधकार्य सम्पन्न गरिएको छ । अन्तर्विषयकता आफैँमा बहुआयामिक ज्ञानको क्षेत्र हो र यसमार्फत साहित्यमा बहुविषयकता तथा अन्तर्विषयकताको सम्मिश्रण खोजिन्छ । समकालीन नेपाली कवितामा धेरै अन्तर्विषय आएका छन् र तिनको व्याप्ति पनि देखिन्छ । अन्तर्विषयका समाजशास्त्रीय, पर्यावरणीय, सांस्कृतिक, साइबर, जनजातीय आदि विविध कोणबाट केही फुटकर अध्ययन भए पनि र समकालीन नेपाली कविताको राजनीतिक, पर्यावरण र समाजशास्त्रीय अन्तर्विषयकताबारे समेत धेरै अध्ययन भएको पाइए पनि संस्कृति, लैङ्गिकता, इतिहासपरक अन्तर्विषयकताका बारेमा र तिनको अन्तर्विषय र शैलीसँग संश्लेषण गरी गहन अध्ययन भएकाले त्यस रिक्त समस्याको पहिचान गरी त्यसको परिपूर्तिका लागि प्रस्तुत अध्ययन गरिएको हो । समकालीन नेपाली कवितामा अन्तर्विषयकताको प्रयोग केकसरी भएको छ भन्ने मूल जिज्ञासामा आधारित भएर प्रस्तुत शोधकार्यमा समकालीन नेपाली कवितामा अभिव्यञ्जित संस्कृतिपरक, लैङ्गिक र इतिहासपरक अन्तर्विषयकताको विश्लेषण गरी नेपाली कविताको सौन्दर्यमा पारेको प्रभावको मूल्याङ्कन गरिएको छ ।
प्रस्तुत शोधकार्यका लागि पुस्तकालय कार्यबाट सामग्रीसङ्कलन गरी लघुरूपका फुटकर कविताहरूलाई प्राथमिक सामग्रीका रूपमा सोद्देश्य नमुनाछनोट विधिका आधारमा चयन गरिएको छ र यो शोध गुणात्मक प्रकृतिको रहेको छ । कविताका पाठहरू यस अध्ययनका तथ्यहरू हुन् र ती तथ्य वा पाठमा आधारित भएर चयन गरिएका अन्तर्विषयहरूको विश्लेषण गरिएकाले मूलतः पाठमा आधारित विषयविश्लेषणको विधि यसमा अवलम्बन गरिएको छ । कवितामा अभिव्यञ्जित संस्कृतिपरक अन्तर्विषयकता नेपाली जीवन र समाजको यथार्थको प्रतिबिम्बनका रुपमा आएको छ र यो मूलरूपमा नेपालीहरूको जातीय परिचय, पहिचान र गर्वका रुपमा प्रस्तुत गरिए पनि यस्ता संस्कृतिलाई समयसापेक्ष सान्दर्भिक बनाउनुपर्ने र अन्य बाह्य संस्कृतिको प्रभावबाट मौलिक संस्कृतिलाई संरक्षण गर्नुपर्ने विचार आएको पाइन्छ । कवितामा अभिव्यञ्जित लैङ्गिक अन्तर्विषयकता नेपाली जीवन र समाजसँग प्रत्यक्ष जोडिएकाले यसले नेपाली समाजको लैङ्गिक सोच र अवस्थालाई देखाई सत्ता र शक्तिमा रहेको वर्गले सत्ता र पहुँचमा नपुगेका वर्गलाई लैङ्गिक आधारमा गर्ने विभेद र शोषणका प्रकारहरू देखाई यसको अन्त्य गरी समानता र समतामुखी समाजको निर्माण हुनुपर्ने विचार समकालीन नेपाली कवितामा सशक्त रुपमा आएको पाइन्छ । कवितामा अभिव्यञ्जित इतिहासपरक अन्तर्विषयकता नेपाली जीवन र समाजसँग जोडिएर आउनुपर्नेमा केवल शासकवर्गहरूको महिमागानमा मात्र बढी केन्द्रित भएकाले इतिहासबाट सर्वसाधारणहरूको र हार्नेहरूको इतिहास छोपिएकाले त्यस्ता इतिहासको खोजी गर्ने र कतिपय अवस्थामा इतिहासको पुनव्र्याख्या वा पुनर्लेखनसमेत गर्नुपर्ने आवश्यकतालाई तर्कसङ्गतरुपमा उठाइएको छ ।
समकालीन नेपाली कवितामा अभिव्यञ्जित संस्कृतिपरक अन्तर्विषयकताको अध्ययनबाट परम्परागत, जातीय, जनजातीय, निर्मित आदि रूपमा यी अन्तर्विषयहरू आएका र कविहरूमा संस्कृतिका बहुपक्षप्रतिको चेतना प्रभावपूर्ण रहेको पाइएको छ । समकालीन नेपाली कवितामा अभिव्यञ्जित लैङ्गिक अन्तर्विषयकताको अध्ययनबाट लैङ्गिक अस्तित्व, लैङ्गिक पहिचान, लैङ्गिक निर्मिति, नारी, पुरुष र तेस्रो लिङ्गीका लैङ्गिक विभेदनमा भोगाइ र विद्रोहभाव पाइएको छ र यसबाट समकालीन नेपाली कविहरूको लैङ्गिक सचेतना स्पष्ट भएको कुरा देखाउनुका साथै यी विश्लेषित कविताले नयाँ विचारको समेत निर्माण गरेका छन् । समकालीन नेपाली कवितामा अभिव्यञ्जित इतिहासपरक अन्तर्विषयकताको अध्ययनबाट शासक र शासित वर्गको इतिहास, व्यक्तिपरक र घटनाप्रधान इतिहास, लिखित र अलिखित इतिहास तथा इतिहासको पुनव्र्याख्याको अभिव्यक्ति देखिएको र कवितामा अभिव्यञ्जित इतिहासपरक अन्तर्विषयकताले इतिहासप्रति पुनर्विचारको मार्ग प्रशस्त गरेको छ । यसका साथै समकालीन नेपाली कविताका अन्तर्विषयहरूलाई विभिन्न विशिष्ट शैलीद्वारा संश्लेषण गरिएकाले अन्तर्विषय र शैली परस्पर सम्पूरक भएर आएको देखिन्छ । यसबाट यी कवितामा अभिव्यञ्जित संस्कृति, लैङ्गिकता र इतिहासपरक अन्तर्विषय र शैलीका बिचको संश्लेषणले समकालीन नेपाली कविता बढी सौन्दर्यात्मक भएको निष्कर्ष प्राप्त हुन्छ ।
समकालीन नेपाली कवितामा अन्तर्विषयकताको अध्ययन गरिएको प्रस्तुत शोधकार्यमा कविताको विषयसँगै अन्तर्घुलित भएर आउने अन्य विषयक्षेत्रहरूमध्ये संस्कृति, लैङ्गिक र इतिहासलाई केन्द्र बनाएर अध्ययन गरिएको छ । समकालीन नेपाली कविताहरु अब एउटै विषय र ज्ञानमा मात्र सीमित छैनन्, कविको चेतना र चिन्तनसँगै कवितामा पनि विभिन्न अन्तर्विषयहरुको मिश्रण भएको हुन्छ । समकालीन नेपाली कवितामा संस्कृति, लैङ्गिकता र इतिहासजस्ता विषयसँग सम्बद्ध नवीन विचार र दृष्टिकोणहरुले कविताको स्तर, विचारको आयाम र विषयको व्यापकतालाई विस्तार गरेको निचोड नै यस शोधकार्यले ज्ञानको क्षेत्रमा पु¥याएको योगदान हो ।
Microcredit on butwal municipality : a case study of PGBBL, Shankar nagar branch
(2011) Bhandari, Bishnu; Amritlal Shrestha
Not available
Subversive Conscience in Aphra Behn's The Rover
(2012) Acharya, Sujan; Tara Lal Shrestha
This research work focuses on defiance against restrictive social codes and
conventions in Aphra Behn’s play The Rover. Behn subverts the traditional gender
discourse created by patriarchy through her strong female characters. Behn defies
patriarchy by creating witty, independent, attractive, strong, active and assertive
female characters. She vehemently criticizes and blurs the stereotyped view of gender
roles in The Rover. Behn with her brilliant stagecraft and carnival setting subverts the
gender based ideologies of her contemporary seventeenth century society. Behn's own
version of carnival which departs from traditional and religious carnival provides
opportunity for female character to get liberation from patriarchal domination and
exploitation. They could spontaneously transgress the civility of normal behaviour
and ideologies of existing social conventions and express their social desire freely.
Utilizing all the features of Restoration Comedy, Behn's heroines and whores subvert
the male-created narratives of marriage, love, courtship and prostitution. Behn's
strong, intelligent and assertive heroines and whores in the play successfully
deconstruct the gender hierarchies created by male discourse to control, oppress and
exploit the female.