Welcome to TUCL Repository
- Access to a vast collection of academic theses and dissertations
- Wide range of scholarly journals and articles
- Search and browse functionalities for easy discovery of resources
- Accessibility to digital resources anytime, anywhere
- Facilitates research and learning endeavors of TUCL community
- Promoting open access to knowledge and research findings
- User-friendly interface, ensuring ease of navigation and accessibility for users of all levels of expertise
- unique persistent identifier (such as DOI or Handle) to facilitate citation, tracking, and long-term preservation, ensuring the integrity and longevity of scholarly contributions
Communities in DSpace
Select a community to browse its collections.
Recent Submissions
A Study of Cash Management in Public Manufacturing Company (A Case Study of Bottlers Nepal Limited)
(2012) Poudel, Anita; Prakash Singh Pradhan
Not available
समकालिन नेपाली कवितामा अन्तर्विषयकता
(2082) अधिकारी, ज्ञानु; लक्ष्मनप्रसाद गौतम
प्रस्तुत शोधकार्य समकालीन नेपाली कवितामा अभिव्यञ्जित अन्तर्विषयकतामा केन्द्रित रहेको छ । समकालीन नेपाली कविता यस शोधको क्षेत्र हो भने अन्तर्विषयकता र यसअन्तर्गतका संस्कृति, लैङ्गिकता र इतिहास प्रस्तुत अध्ययनका पक्ष हुन् । समकालीन भन्नाले सामान्यतया चलिरहेको पछिल्लो समय भन्ने बुझिन्छ र यस शब्दले चालु वर्तमानसँग सम्बद्ध आज र अहिलेका अभिलक्षणहरू भएको कविता भन्ने बुझाउँछ । प्रस्तुत सन्दर्भमा समकालीन नेपाली कविता भनेर २०४६ यताका कवितालाई मानिएको छ र ठुलो राजनीतिक परिवर्तनको प्रभाव नेपाली कवितामा परेकाले त्यस अवधियताका नेपाली कवितालाई समकालीनताको आधार मानिएको छ । साहित्यमा एउटा विषयवस्तुभित्र अन्य विषयवस्तु समावेश भएर आउनुलाई अन्तर्विषयकता भनिन्छ । यसरी एउटा विषयमा त्यसभन्दा इतर विषयहरू विभिन्न रूपमा आएका हुन्छन् र यसरी आएर साहित्यिक विधाका रचनामा मिसिँदा अन्तर्विषयकताको सृजना हुन्छ । यसप्रकार एउटा विषयमा अरू विषय मिसिन आउँदा कहिले स्पष्ट देखिनेगरी वा छुट्टिनेगरी र कहिले परस्पर अन्तर्घुलित भएर नछुट्टिनेगरी पनि आएको देखिन्छ । यसरी जोडिएर आएका अन्तर्विषयहरूका बिच परस्पर सम्बन्ध हुन्छ र यही सम्बन्ध नै अन्तर्विषयकताको विशेषता हो ।
समकालीन नेपाली कवितामा अभिव्यक्त र प्रयुक्त अन्तर्विषयकताको अध्ययनको मूल समस्यासँग सम्बद्ध भएर प्रस्तुत शोधकार्य सम्पन्न गरिएको छ । अन्तर्विषयकता आफैँमा बहुआयामिक ज्ञानको क्षेत्र हो र यसमार्फत साहित्यमा बहुविषयकता तथा अन्तर्विषयकताको सम्मिश्रण खोजिन्छ । समकालीन नेपाली कवितामा धेरै अन्तर्विषय आएका छन् र तिनको व्याप्ति पनि देखिन्छ । अन्तर्विषयका समाजशास्त्रीय, पर्यावरणीय, सांस्कृतिक, साइबर, जनजातीय आदि विविध कोणबाट केही फुटकर अध्ययन भए पनि र समकालीन नेपाली कविताको राजनीतिक, पर्यावरण र समाजशास्त्रीय अन्तर्विषयकताबारे समेत धेरै अध्ययन भएको पाइए पनि संस्कृति, लैङ्गिकता, इतिहासपरक अन्तर्विषयकताका बारेमा र तिनको अन्तर्विषय र शैलीसँग संश्लेषण गरी गहन अध्ययन भएकाले त्यस रिक्त समस्याको पहिचान गरी त्यसको परिपूर्तिका लागि प्रस्तुत अध्ययन गरिएको हो । समकालीन नेपाली कवितामा अन्तर्विषयकताको प्रयोग केकसरी भएको छ भन्ने मूल जिज्ञासामा आधारित भएर प्रस्तुत शोधकार्यमा समकालीन नेपाली कवितामा अभिव्यञ्जित संस्कृतिपरक, लैङ्गिक र इतिहासपरक अन्तर्विषयकताको विश्लेषण गरी नेपाली कविताको सौन्दर्यमा पारेको प्रभावको मूल्याङ्कन गरिएको छ ।
प्रस्तुत शोधकार्यका लागि पुस्तकालय कार्यबाट सामग्रीसङ्कलन गरी लघुरूपका फुटकर कविताहरूलाई प्राथमिक सामग्रीका रूपमा सोद्देश्य नमुनाछनोट विधिका आधारमा चयन गरिएको छ र यो शोध गुणात्मक प्रकृतिको रहेको छ । कविताका पाठहरू यस अध्ययनका तथ्यहरू हुन् र ती तथ्य वा पाठमा आधारित भएर चयन गरिएका अन्तर्विषयहरूको विश्लेषण गरिएकाले मूलतः पाठमा आधारित विषयविश्लेषणको विधि यसमा अवलम्बन गरिएको छ । कवितामा अभिव्यञ्जित संस्कृतिपरक अन्तर्विषयकता नेपाली जीवन र समाजको यथार्थको प्रतिबिम्बनका रुपमा आएको छ र यो मूलरूपमा नेपालीहरूको जातीय परिचय, पहिचान र गर्वका रुपमा प्रस्तुत गरिए पनि यस्ता संस्कृतिलाई समयसापेक्ष सान्दर्भिक बनाउनुपर्ने र अन्य बाह्य संस्कृतिको प्रभावबाट मौलिक संस्कृतिलाई संरक्षण गर्नुपर्ने विचार आएको पाइन्छ । कवितामा अभिव्यञ्जित लैङ्गिक अन्तर्विषयकता नेपाली जीवन र समाजसँग प्रत्यक्ष जोडिएकाले यसले नेपाली समाजको लैङ्गिक सोच र अवस्थालाई देखाई सत्ता र शक्तिमा रहेको वर्गले सत्ता र पहुँचमा नपुगेका वर्गलाई लैङ्गिक आधारमा गर्ने विभेद र शोषणका प्रकारहरू देखाई यसको अन्त्य गरी समानता र समतामुखी समाजको निर्माण हुनुपर्ने विचार समकालीन नेपाली कवितामा सशक्त रुपमा आएको पाइन्छ । कवितामा अभिव्यञ्जित इतिहासपरक अन्तर्विषयकता नेपाली जीवन र समाजसँग जोडिएर आउनुपर्नेमा केवल शासकवर्गहरूको महिमागानमा मात्र बढी केन्द्रित भएकाले इतिहासबाट सर्वसाधारणहरूको र हार्नेहरूको इतिहास छोपिएकाले त्यस्ता इतिहासको खोजी गर्ने र कतिपय अवस्थामा इतिहासको पुनव्र्याख्या वा पुनर्लेखनसमेत गर्नुपर्ने आवश्यकतालाई तर्कसङ्गतरुपमा उठाइएको छ ।
समकालीन नेपाली कवितामा अभिव्यञ्जित संस्कृतिपरक अन्तर्विषयकताको अध्ययनबाट परम्परागत, जातीय, जनजातीय, निर्मित आदि रूपमा यी अन्तर्विषयहरू आएका र कविहरूमा संस्कृतिका बहुपक्षप्रतिको चेतना प्रभावपूर्ण रहेको पाइएको छ । समकालीन नेपाली कवितामा अभिव्यञ्जित लैङ्गिक अन्तर्विषयकताको अध्ययनबाट लैङ्गिक अस्तित्व, लैङ्गिक पहिचान, लैङ्गिक निर्मिति, नारी, पुरुष र तेस्रो लिङ्गीका लैङ्गिक विभेदनमा भोगाइ र विद्रोहभाव पाइएको छ र यसबाट समकालीन नेपाली कविहरूको लैङ्गिक सचेतना स्पष्ट भएको कुरा देखाउनुका साथै यी विश्लेषित कविताले नयाँ विचारको समेत निर्माण गरेका छन् । समकालीन नेपाली कवितामा अभिव्यञ्जित इतिहासपरक अन्तर्विषयकताको अध्ययनबाट शासक र शासित वर्गको इतिहास, व्यक्तिपरक र घटनाप्रधान इतिहास, लिखित र अलिखित इतिहास तथा इतिहासको पुनव्र्याख्याको अभिव्यक्ति देखिएको र कवितामा अभिव्यञ्जित इतिहासपरक अन्तर्विषयकताले इतिहासप्रति पुनर्विचारको मार्ग प्रशस्त गरेको छ । यसका साथै समकालीन नेपाली कविताका अन्तर्विषयहरूलाई विभिन्न विशिष्ट शैलीद्वारा संश्लेषण गरिएकाले अन्तर्विषय र शैली परस्पर सम्पूरक भएर आएको देखिन्छ । यसबाट यी कवितामा अभिव्यञ्जित संस्कृति, लैङ्गिकता र इतिहासपरक अन्तर्विषय र शैलीका बिचको संश्लेषणले समकालीन नेपाली कविता बढी सौन्दर्यात्मक भएको निष्कर्ष प्राप्त हुन्छ ।
समकालीन नेपाली कवितामा अन्तर्विषयकताको अध्ययन गरिएको प्रस्तुत शोधकार्यमा कविताको विषयसँगै अन्तर्घुलित भएर आउने अन्य विषयक्षेत्रहरूमध्ये संस्कृति, लैङ्गिक र इतिहासलाई केन्द्र बनाएर अध्ययन गरिएको छ । समकालीन नेपाली कविताहरु अब एउटै विषय र ज्ञानमा मात्र सीमित छैनन्, कविको चेतना र चिन्तनसँगै कवितामा पनि विभिन्न अन्तर्विषयहरुको मिश्रण भएको हुन्छ । समकालीन नेपाली कवितामा संस्कृति, लैङ्गिकता र इतिहासजस्ता विषयसँग सम्बद्ध नवीन विचार र दृष्टिकोणहरुले कविताको स्तर, विचारको आयाम र विषयको व्यापकतालाई विस्तार गरेको निचोड नै यस शोधकार्यले ज्ञानको क्षेत्रमा पु¥याएको योगदान हो ।
Microcredit on butwal municipality : a case study of PGBBL, Shankar nagar branch
(2011) Bhandari, Bishnu; Amritlal Shrestha
Not available