Welcome to TUCL Repository
- Access to a vast collection of academic theses and dissertations
- Wide range of scholarly journals and articles
- Search and browse functionalities for easy discovery of resources
- Accessibility to digital resources anytime, anywhere
- Facilitates research and learning endeavors of TUCL community
- Promoting open access to knowledge and research findings
- User-friendly interface, ensuring ease of navigation and accessibility for users of all levels of expertise
- unique persistent identifier (such as DOI or Handle) to facilitate citation, tracking, and long-term preservation, ensuring the integrity and longevity of scholarly contributions
Communities in DSpace
Select a community to browse its collections.
Recent Submissions
दौलतविक्रम विष्टका उपन्यासमा सामाजिक यथार्थ
(2081) जोशी, महानन्द; महादेव अवस्थी
प्रस्तुत शोधप्रबन्धको शीर्षक दौलतविक्रम विष्टका उपन्यासमा सामाजिक यथार्थ रहेको
छ । दौलतविक्रम विष्ट आधुनिक नेपाली साहित्यका विकासप्रक्रियामा देखा परेका महŒवपूर्ण
आख्यानकार हुन । उनका मञ्जरी (२०१६), एक पालुवा अनेकौँ याम (२०२६), चपाइएका
अनुहार (२०३०), बिग्रिएको बाटो (२०३३), थाकेको आकाश (२०३४), भोक र भित्ताहरू
(२०३८), ज्योति ज्योति महाज्योति (२०४५), हिमाल र मान्छे (२०४५) र फा ँ सीको फन्दा
(२०५३) गरी नौवटा उपन्यास प्रकाशित छन । उनका यिनै उपन्यासलाई शोधक्षेत्र बनाई
तिनमा सामाजिक यथार्थको अभिव्यक्ति केकसरी भएको छ भन्ने प्रश्नलाई यस शोधमा मूल
प्राज्ञिक समस्या बनाइएको छ । त्यसैले उनका २०१६ देखि २०५३ सालसम्म प्रकाशित भएका
नौवटा उपन्यासहरू यस शोधका विश्लेष्य सामग्री हुन र यी सामग्रीहरू सामाजिक
यथार्थवादका मान्य चिन्तन र पद्धतिका दृष्टिले अनुसन्धेय पनि छन ।
दौलतविक्रम विष्टका यी उपन्यासहरूका बारेमा विभिन्न आधारमा अध्ययन एवम
अनुसन्धान पनि भएका छन तर सामाजिक यथार्थवादी मान्यताका कोणबाट यिनका बारेमा
हालसम्म शोधमूलक अध्ययन भएको भने पाइँदैन । यसमा यही शोधरिक्तताको परिपूर्तिका
लागि उनका उपन्यासमा अभिव्यक्त सामाजिक यथार्थलाई मूल प्राज्ञिक समस्याका रूपमा लिई
त्यसैको प्रामाणिक समाधान पहिल्याउने काम गरिएको छ । यसका लागि प्राथमिक स्रोतका
रूपमा रहेका उनका नौवटा उपन्यासहरूमध्ये सामाजिक यथार्थको सशक्त प्रस्तुति भएका र
औपन्यासिक कलात्मकताका दृष्टिले स्तरीयता प्राप्त गरेका मञ्जरी, एक पालुवा अनेकौ ँ याम,
भोक र भित्ताहरू, ज्योति ज्योति महाज्योति र हिमाल र मान्छे उपन्यासहरूको मात्र यस
शोधको उद्देश्यअनुरूप सामग्री सङकलनका सोद्देश्य छनोट विधिका आधारमा सूक्ष्म पठन गरी
आवश्यक सामग्रीको सङकलन गरिएको छ । यसका साथै दौलतविक्रम विष्टका उपन्यासका
सन्दर्भमा विमर्श गरिएका पुस्तक, अनुसन्धान, लेख, टिप्पणी, पत्रपत्रिका, कृति समीक्षाहरू र
शोधप्रबन्धका साथै सामाजिक यथार्थवादसँग सम्बन्धित पुस्तक, पत्रपत्रिका, शोधप्रबन्ध आदिमा
गरिएको अध्ययनलाई द्वितीयक सामग्रीका रूपमा उपयोग गरिएको छ । प्रस्तुत शोधप्रबन्धसँग
सम्बन्धित सामग्रीहरूको विश्लेषणका लागि सामाजिक यथार्थवादलाई मूल आधार बनाइएको
छ । त्यसका लागि सामाजिक यथार्थवादका सैद्धान्तिक स्थापना, मूल्यमान्यता तथा अवधारणामा
आधारित भएर उपन्यास विश्लेषणका निम्ति स्थापित प्रतिमानका आधारमा उपन्यास
विश्लेषणको मूलढाँचा बनाइएको छ र यसका आधारमा विष्टका उपन्यासमा अभिव्यक्त
सामाजिक यथार्थको अध्ययन यस शोधप्रबन्धमा गरिएको छ ।
दौलतविक्रम विष्टका उपन्यासमा नेपालको राणाशासनकालीन (२००७ साल निकट
पूर्वको) सामन्ती सामाजिक परिपाटीका साथै २००७–२०१५ सालको प्रजातन्त्रकालीन
सङक्रमणशील सामाजिक यथार्थ र २०१७–२०४५ सालका बिचको पञ्चायतकालीन सामन्ती
सामाजिक यथार्थका विशिष्ट पक्षहरू प्रतिविम्बित छन । त्यस क्रममा दौलतविक्रम विष्टका
उपन्यासमा परम्परागत सामाजिक संरचनामा आधारित सामाजिकता र सामाजिक सम्बन्धका
यथार्थका साथै नेपाली समाजमा विद्यमान हिन्दु धार्मिक संस्कति तथा हिमाली शेर्पाजनजातीय
संस्कृतिका यथार्थ र वस्तुवादी चेतनालाई देखाइएको छ । त्यस्तै उनका उपन्यासमा एकातिर
वर्गीय समाज तथा परम्परागत धार्मिक, सांस्कृतिक, प्रशासनिक र न्यायिक व्यवस्थाका कारण
निम्नवर्गको जीवन शोषित, पीडित र सङकटग्रस्त भएको पाइएको छ अर्कातिर हिमाल, पहाड
र तराईका भूगोलमा पाइने पात्रीय अभिव्यक्ति, सामाजिक रहनसहन, खानपान, पेसा, व्यवसाय,
धर्म, संस्कति जस्ता क्षेत्रीय विषयलाई भौगोलिक यथार्थका रूपमा र तत्कालीन सन्दर्भका
विषयलाई सामाजिक यथार्थका रूपमा अभिव्यक्ति गरिएको छ । यस प्रकार उनका उपन्यासका
सहरिया तथा ग्रामीण परिवेशको चित्रणमा प्रयुक्त मानक भाषा, स्थानीय बोली, सामाजिक
भाषिका, उखान र टुक्काको समुचित विन्यासबाट सामाजिक यथार्थको दुरुस्त प्रस्तुति हुन
गएको छ ।
नेपाली उपन्यासको सामाजिक यथार्थवादी अध्ययन परम्परामा दौलतविक्रम विष्टका
उपन्यासमा पाइने सामाजिक यथार्थसम्बन्धी यो मौलिक किसिमको शोध पनि थपिन पुगको
छ । यस शोधले उनका उपन्यासमा पाइने राणाकालीन तथा २०१६ सालदेखि २०४५
सालसम्मको नेपाली सामाजिक जनजीवन, राजनीतिक परिस्थिति, भौगोलिक विविधता,
सांस्कृतिक अनेकता, जातीय बहुलता र वर्गीय समाजका यथार्थ जस्ता सामाजिक
यथार्थसम्बन्धी ज्ञान थप हन गई विशेष योगदान पुयाएको छ । यस शोधकार्यमा सामाजिक
यथार्थवादका सैद्धान्तिक मान्यताबाट निर्दिष्ट रही सामाजिक यथार्थवादी उपन्यासको विश्लेषण
गर्ने ढाँचा बनाइएको छ र त्यसैका आधारमा अन्य कृतिको पनि अध्ययन गरी सामाजिक
यथार्थका विविध पक्षको उदघाटन गर्न सकिने हुनाले प्रस्तुत शोधको उपादेयता पनि सिद्ध
हुन्छ ।
Local Governance, Human Security and Remaking of Society in Nepal
(2025) Karki, Netra Bahadur; Bidur Prasad Phuyal
The interplay between politics and socioeconomic development is a central concern in comparative politics. This study extends this tradition into the realm of disasters, focusing on local governance in Nepal. The devastating 2015 earthquake led to profound socio economic changes in the affected districts, including physical destruction unleashing complex challenges affecting the society and well being. In the aftermath, Nepal introduced
a new constitution and successfully held local, provincial and federal elections, bringing new political leadership to the local level after a two-decade gap. The study primarily revolves around examining local governance approaches in address in ghuman security concerns, assessing the post-disaster governance impact on institutionalizing human security and exploring the way local government initiatives contribute to remaking
of society, exploring the multifaceted challenges and opportunities in disaster governance after the seismic event. This dissertation defines the remaking of society as the restoration of the disaster-affected community in a manner that reduces perceived human insecurity, ultimately improving the living conditions of those affected to a level equal to or better than their pre-disaster state. Employing a qualitative research approach, the study utilizes an exploratory and analytical research design. The qualitative technique has allowed the study to explain the comprehensive causes and relations among the human security and remaking of society. This
study examines the important theoretical relations based on the elite analysis and new institutional ism, with special focus on the four local governments namely Dhulikhel and Namo buddha Municipalities, and Bhumlu and Roshi Rural Municipalities of Kavrepalanchowk district. The dissertation utilizes both primary and secondary data, and the case studies, interviews and observations for multidimensional analysis. The findings of the study include the mixed yet critical role of elites and institutions in local governance approaches. The arrangement of laws, policies and programs significantly influences the addressing of human security concerns, while coordination and local empowerment remain under-prioritized. The study also reveals that fragmented policy and legal framework at the federal level hampers the institutionalization of human security at the local level. Feeble institutional practices, such as insufficient disaster incident reviews, acking accountability and transparency, inadequate monitoring and evaluation, and ineffective subject committees, further obstruct the institutionalization of human security. Notably, the 2017 local elections marked a turning point in formalizing human security issues, as local levels began adopting similar initiatives in democratic governance,
participation, inclusion, transparency and accountability. Despite some progress in areas like private housing recovery, social cohesion and cultural preservation, significant gaps remain in disaster risk reduction, livelihood retrieval and service restoration. The persistence of perceived human insecurities within communities,
even years after the earthquake, points to deep-rooted issues hindering societal remaking.The analysis of local government initiatives highlights the complexity of addressing human insecurity, necessitating comprehensive interventions that encompass socioeconomic factors such as livelihood improvement, economic diversification and income generation, along side physical reconstruction. The study emphasizes the importance of a synergistic relationship between proactive elected elites and institutions in aligning local needs with technical
expertise for successful post-disaster recovery. Ultimately, the dissertation asserts that successful post-disaster remaking of society depends on robust local disaster governance with a central focus on human security, providing a valuable contribution to the political science discipline for the effective recovery in the face of disasters.
Adaptive Traffic Signal Control using PN-D3QN in a Calibrated SUMO Environment
(I.O.E, 2026-05) Dahal, Utsav; shrestha, pradip kumar