Welcome to TUCL Repository
- Access to a vast collection of academic theses and dissertations
- Wide range of scholarly journals and articles
- Search and browse functionalities for easy discovery of resources
- Accessibility to digital resources anytime, anywhere
- Facilitates research and learning endeavors of TUCL community
- Promoting open access to knowledge and research findings
- User-friendly interface, ensuring ease of navigation and accessibility for users of all levels of expertise
- unique persistent identifier (such as DOI or Handle) to facilitate citation, tracking, and long-term preservation, ensuring the integrity and longevity of scholarly contributions
Communities in DSpace
Select a community to browse its collections.
Recent Submissions
Financial sustainability of Machhapuchre co-oprative limited
(2014) Khawas, Rima; Pushpa Raj Sharma
Not available
कुलुङ भाषाको स्थानीय पाठ्यक्रम कार्यन्वयनमा प्रभाव पार्ने कारक तत्वहरु
(2072) राई, रत्नबहादुर; गणेशप्रसाद दाहाल
यस अध्ययनको मुख्य शीर्षक “कुलुङ भाषाको स्थानीय पाठ्यक्रम कार्यान्वयनमा प्रभाव पार्ने तत्वहरू” रहेको छ । यस अध्ययनले कुलुङ भाषाको स्थानीय पाठ्यक्रम कार्यान्वयनले स्थानीय क्षेत्रमा पारेको प्रभावको मूल्याङकन र विश्लेषणका साथै प्रभावकारी कार्यन्वयनका उपायहरूको बारेमा भौतिक, प्रशासनिक, शैक्षिक पूर्वाधार, पाठ्यवस्तु, शिक्षणसिकाइ क्रियाकलाप, शैक्षिक सामग्री, मूल्याङ्कन प्रक्रिया र सरोकारवालाहरूको भूमिका पत्ता लगाउने मुख्य उद्देश्य लिएको छ ।
यो अध्ययन विश्लेषणात्मक सर्वे ढाँचामा आधारित रहेको छ । अनुसन्धानका लागि संखुवासभा जिल्लाको ताम्कु गाविसमा रहेका ११ वटा सामुदायिक विद्यालयका सम्पूर्ण शिक्षकहरू, प्र.अ., अभिभावक, सम्वन्धित विद्यालयका वि.व्या.स. अध्यक्ष र शैक्षिक वर्ष २०७१ मा ऐच्छिक विषय कुलुङ भाषा अध्ययनरत कक्षा १–३ सम्मका विद्यार्थीहरूको जनसंख्याको रुपमा लिइएको छ । नमूना अध्ययनका लागि ११ वटा सामुदायिक विद्यालय मध्ये छनौटमा परेका ४ वटा सामुदायिक विद्यालयमा अध्ययन गर्ने १६ जना विद्यार्थी, ४ जना शिक्षक, ४ जना विद्यालय प्र.अ., ४ जना विद्यालयका विद्यालय व्यवस्थापन सतितिका अध्यक्ष, ८ जना अभिभावक र कुलुङ भाषा विज्ञ ५ जना गरी जम्मा ४१ जनाको जनसंङ्ख्या नमूनाको आकार निर्धारण गरिएको छ । सुचना सङ्कलनका लागि प्रश्नावली, अन्तर्वार्ता र अवलोकन विधिको प्रयोग गरिएको छ भने प्राथमिक र द्वितीय स्रोतको उपयोग गरी सम्वन्धित क्षेत्रमा आफैँ उपस्थित भई तथ्याङ्क सङ्कलन गरिएको छ ।
कुलुङ मातृभाषा पाठ्यक्रम लागू गर्नका लागि विद्यालयहरूमा भौतिक पूर्वाधार सङ्कलन र निर्माणमा अभिभावकको सहयोग भएको पाइएको छ । पाठ्यक्रम विकास केन्द्रको वेवास्ताले शिक्षक दरबन्दीको अभाव, निजि स्रोतमा कम योग्यता भएका तालिम अप्राप्त शिक्षक नियुक्ति गरिएकोले विषयवस्तुको पर्याप्त ज्ञानको अभाव रहेको पाइएको छ । पाठ्यक्रमअनुसारका पाठ्यपुस्तकहरू समयमानै विद्यालयमा नपुग्ने, शिक्षण सामग्री तथा विधिहरू अस्पष्ट भई शिक्षण भएकाले अन्य विषयको तुलनामा पाठ्यक्रमको प्रभावकारी कार्यान्वयन हुन सकेको छैन ।
यसका लागि शिक्षक, विद्यार्थी र अभिभावक सवै जिम्मेवार ढंगले लाग्नुपर्ने देखिएको छ । घर बालबालिकाको पहिलो पाठशाला हो । घरमा सिकेको भाषा उसको आधारस्तम्भ हो । विद्यालयमा मातृभाषामा शिक्षण गर्दा बालबालिकालाई आफ्नो परिवार र समुदायमै रहेर अध्ययन गरेको महसुस हुनेछ, फलस्वरुप स्थानीय कुलुङ समुदायका बालबालिकाले विद्यालय बिच मै छोड्ने, विद्यालय आउन डराउने, शिक्षकसंग डराउने र स्वातन्त्ररुपले बोल्न नसक्ने कार्यहरूमा सुधार हुनेछ । यसरी विद्यालयमा विद्यार्थीले स्वातन्त्र भएर विद्यालयमा अध्ययन गर्न सकेमा मात्र उ भित्र रहेको आन्तरिक ज्ञानको प्रश्फूटन हुन सक्दछ र भयमुक्त वातावरणमा सिकाइ हुनसक्दछ फलस्वरुप सिकाइ उपलव्धिमा सुधार हुनेछ । यसैलाई आधार मानेर संखुवासभा जिल्लाको ताम्कु गाविसमा रहेका विद्यालयहरूमा स्थानीय कुलुङ समुदायको भाषाको पाठ्यक्रमलाई ऐक्षिक विषय समावेस गरिएको छ । विद्यालयमा स्थानीय कुलुङ समुदायको भाषाको पाठ्यक्रम कार्यान्वयन गर्दा प्रभाव पार्ने तत्वहरूको अध्ययन गरिएको छ । अध्ययनबाट प्राप्त नतिजा अनुसार स्थानीय पाठ्यक्रमको प्रभावकारी कार्यान्वयन गर्नका लागि विद्यालयको पहलबाट पाठ्यक्रम विकास केन्द्रबाट समयमै पाठ्यपुस्तक उपलव्ध गराएर तालिम प्राप्त गरेका दक्ष र योग्य शिक्षकले शिक्षण गर्न सकिएमा सिकाइ उपलव्धिमा सुधार हुनेछ ।
शिक्षक र विद्यार्थीको अनुशासन सम्बन्धी अवधारणा
(2071) चौलागाई, साबित्री; विश्ववाला थापा
वर्तमान परिवेश शिक्षा क्षेत्रमा सरकारी तवरबाट अधिक खर्च गरिएता पनि अपेक्षित रूपमाशैक्षिक उपलब्धी हात पनि सकेको देखिदैन । मानव जीवनको भविष्य निर्धारण तथा मानिसले भविष्यमा के वन्ने तथा कुन लक्ष्य लिएर जीवन अगािड वढाउने भन्ने कुरा विद्यालय तहदेखि नै निर्धांराण हुन्छ । यसरी विद्यार्थीको पढाइ स्तरमा सुधार गर्ने विभिन्न तत्वहरू मध्ये अनुशासन पनि एक महत्वपूर्ण तत्व हो । प्रस्तुत अध्ययन शीर्षक “ शिक्षक र विद्यार्थीको अनुशासन सम्बन्धी अवधारणा” नवलपरासी जिल्ला सुनवल नगरपालिका वार्ड नंः ७ मा पर्न) श्री ज्योती उच्च मा.विका कक्षा ८ र ९ का १५ जना विद्यार्थी र १० जना शिक्षकहरूमा सिमित रहेको थियो । प्रस्तुत अध्ययनका उद्देश्यहरू शिक्षक र विद्यार्थीको अनुुशासन सम्वन्धी अपेक्षा पहिचान गर्नु, विद्यालयमा अनुशासनको वर्गमान अवस्थाप्रतिको दृष्टिकोण विश्लेषण गर्नु र विद्यालयमा अनुशासन सम्बन्धी समस्या र अपनाइएका समाधानका उपायहरू पहिचान गर्नुमा केन्द्रित रहेका थियो । जसको लागि शिक्षक र विद्यार्थी दुवैलाई अन्र्तवार्ता प्रश्नावली गरिएको थियो ।
अनुशासन सम्बन्धी अपेक्षालाई हेर्दा विद्यार्थीहरूमा देखिएका व्यवहारमा असल व्यवहार गर्ने, विद्यार्थीहरूले प्रश्न सोध्दा शिक्षकहरूले झर्को नमानी वताइदिने, असल व्यवहार गर्ने, विद्याथीहरूले मनोभावना वुझि शिक्षण गर्ने, प्रयोगशालाको उचित प्रयोग गरी शिक्षण गर्ने गरेका पाइयो भने शिक्षकहरूका सम्वन्धमा पनि विद्यार्थीहरू कम अनुशाशित रहेका पाइयो, शिक्षकहरूका सम्बन्धमा पनि विद्यार्थी कम अनुशाशित रहेका पाइयो, शिक्षकहरूलाई नटेर्ने, आपसमा झै–झगडा गर्न तथा विद्यालयको भैतिक व्यवस्थापन, वरिपरिको वातावरण साथैं विद्यालयमा प्रर्याप्त मात्रामा शिक्षण सामग्रीको अभावका साथै विद्यार्थीहरूको कक्षाकोठामा वसाइको व्यवस्था उचित नहुनु, साथै शिक्षकहरू पनि विषयवस्तमाु पूर्ण दक्ष नरहेको पाइयो त्यस्तैगरि विद्यालयबाट पनि शिक्षकहरूलाई दिइने पारिश्रामिकले गर्दा पनि शिक्षकहरू शिक्षण कार्य प्रति पूर्णता दिन नसकेको हो की? भन्ने कुराहरू पाइयो । कक्षाकोठामा प्रत्यक्षरूपमा गई अवलोकन गर्दा केटाहरूभन्दा केटीहरू वढी अनुशािसत पाइयो । अनुशासन सुदृढरूपमा संचालन गर्न शिक्षक–विद्यार्थी सक्रियताको महत्वपूर्ण भूमिका निभाएको पाइयो । कक्षाकोठामा अनुशासन संख्याात्मक रूपमा राम्रो देखिए पनि सानो संख्याका गैर अनुशाशित शिक्षक तथा विद्यार्थीका कारण असल शिक्षक तथाविद्यार्थीको कक्षा कार्यमा बाधा पारेका देखियो ।
विद्यालयमा अनुशासन सम्वन्धी समस्या र अपनाइएका समाधानका उपायहरू तथा अनुशासन कायम गर्न विद्यार्थी प्रोत्साहन तथा दण्ड, विद्यार्थी शिक्षक र शिक्षक–विद्यार्थी वीचको सम्बन्ध, शिक्षक विद्यार्थी आचारसंहिताको निर्माण र प्रयोग, अनुशासित विद्यार्थीलाई र शिक्षकलाई पुरस्कार र प्रमाण पत्रको साथै छापवृत्ति प्रदान गरिनुपर्ने देखियो ।
यसरी शिक्षक तथा विद्यार्थीमा देखिएका व्यवहारका आधारमा उनीहरूमा राम्रा व्यवहारलाईअभैm राम्रो र नराम्रा व्यवहारलाई राम्रा व्यवहारमा रूपान्तरण गर्न निम्न क्रियाकलापहरू गर्नु पर्ने
देखिन्छ । शिक्षक विद्यार्थी वीचको सम्बन्ध हरेक गुरु चेलाको जस्तो हुनुपर्ने, अनुशाशित शिक्षक तथा विद्यार्थीलाई प्रमाण पत्र तथा पुरस्कार प्रधानाध्यापकबाट प्रदान गरिनुपर्ने, सरकारी तवरवाट पनि अनुशासन तथा नैतिक शिक्षासम्बन्धी नितिनियम, शिक्षक तथा विद्यार्थी आचारसंहिताको पालना तथा कार्यन्वयन र विद्यालय निरीक्षण तथा अनुगमन गरिनुपर्ने साथै अभिभावकहरूले पनि आफ्ना छोरीछोरीको शैक्षिक उपलब्धी समय–समयमा हेरी शिक्षक तथा प्र.अ संग अनुशासनलाई अझै उचाइमा पुर्याउन तथा अनुशासन कायम गरी विद्यार्थीको भविष्य उज्जवल गर्न सहयोग हुने देखिन्छ ।