माझी भाषा र नेपाली भाषाका पदसङ्गतिको तुलनात्मक अध्ययन {Comparative Study of Majhi Language and Nepali Language}

Abstract

१. शोधशीर्षक ः माझी भाषा र नेपाली भाषाका पदसङ्गतिको तुलनात्मक अध्ययन २. शोधार्थी ः कृष्णप्रसाद निरौला ३. शोध निर्देशक ः उपप्राध्यापक अर्जुनप्रसाद पौडेल ४. विभाग÷क्याम्पस ः नेपाली भाषा शिक्षा विभाग÷सिन्धुली बहुमुखी क्याम्पस ५. शैक्षिक वर्ष ः २०६६÷२०६७ ६. अध्याय÷पृष्ठ संख्या ः पाँच÷१५+७२+७ ७. समस्याकथन ः यो शोध पत्रको समस्याकथन निम्नानुसार रहेको छ ः १. उद्देश्य र विधेयको पदसङ्गति कसरी गर्न सकिन्छ ? (क) लिङ्गका आधारमा पदसङ्गतिको अवस्था के छ ? (ख) वचनका आधारमा पदसङ्गतिको अवस्था के छ ? (ग) पुरुषका आधारमा पदसङ्गतिको अवस्था के छ ? (घ) काल, पक्ष र भावका आधारमा पदसङ्गतिको अवस्था के छ ? (ङ) आदरका आधारमा पदसङ्गतिको अवस्था के छ ? २. नाम र सर्वनामका बीच पदसङ्गति कसरी गर्न सकिन्छ ? ३. विशेषण र विशेष्यका बीच पदसङ्गति कसरी गर्न सकिन्छ ? ४. भेदक र भेद्यका बीच पदसङ्गति कसरी गर्न सकिन्छ ? ८. अनुसन्धानको उद्देश्यः यस अनुसन्धानको निम्न अनुसार रहेको छ ः (क) पदसङ्गतिको परिचय दिनु, (ख) माझी भाषामा प्रयोग हुने उद्देश्य विधेय (लिङ्ग, वचन, पुरुष, काल, पक्ष, भाव, र आदर) का आधारमा देखिने पदसङ्गति, सर्वनामको सङ्गति, विशेषण—विशेष्य सङ्गति र भेदक भेद्यको पदसङ्गतिलाई नेपाली भाषाको पदसङ्गतिसँग तुलना गरी अध्ययन गर्नु, (ग) माझी भाषाको पदसङ्गतिको वैशिष्ट्यहरु केलाउनु, (घ) माझी भाषा र नेपाली भाषामा रहने पदसङ्गतिका बीच समानता र असमानता पहिचान गर्नु, (ङ) निष्कर्ष र सुझाव दिनु ।

९. अध्ययन विधिः माझी र नेपाली भाषासम्बन्धी पदसङ्गगितका बारेमा तुलनात्मक अध्ययनका निमित्त लिङ्ग, वचन, पुरुष, आदर, काल, पक्ष र भावसम्बन्धी नेपाली भाषाका पद एवम् वाक्यहरु निर्माण गरिएको छ । यसरी निर्मित ती पद, पदावली, वाक्यहरुलाई माझी भाषा बोल्ने वक्ताहरुको सहयोगमा माझी भाषामा रुपान्तरण गरिएको छ । प्राथमिक स्रोतका आधारमा प्राप्त सामग्रीहरु विभिन्न भाषाविद्हरुद्वारा लेखिएका व्याकरण ग्रन्थ एवम् अन्य भाषा पुस्तकहरुका आधारमा तुलनात्मक विश्लेषण गरिएको छ । अनुसन्धेय सामग्री सिन्धुली जिल्ला कमलामाई नगरपालिका र रानीवास गा.वि.स. सँग सम्बन्धित छ ।

१०. मुख्य प्राप्ति ः यस अध्ययनका निम्नलिखित उपलब्धि छन्ः (क) माझी भाषा सर्वनामको एकवचन रुपलाई बहुवचनमा लाँदा इ, आइ वा ल प्रत्यय जोडिन्छ । एकवचन बहुवचन मुइँ (म) हाइँ (हामी) तुइ (तँ, तिमी), तोरा (तपाई) तोराइ (तिमीहरु, तपाईहरु) ह्य (यो) होइ (ऊ, उनी, त्यो) हेल (यिनीहरु), होल (उनीहरु, तिनीहरु) (ख) विशेषणको लिङ्गगत र वचनगत भेद नेपाली भाषामा झैं माझी भाषामा पनि पाइन्छ । पुलिङ्ग स्त्रीलिङ्ग काड्ड (कालो) काड्डि (काली) स्यान्ख (सानो) स्यान्खि (सानी) मज्जार÷माहाँल (राम्रो) मज्जारि÷माहाँलि (राम्री) ठोना (छुच्चो) ठोनि (छुच्ची) एकवचन बहुवचन बङ्ख÷बङ्खि (ठूलो÷ठूली) बउँडाइ (ठूला) माहाँल÷माहाँलि (राम्रो÷राम्री) माहाँलाइ ( राम्रा) काड्ड÷काड्डि (कालो÷काली) काड्डाइ (काला) (ग) माझी भाषामा विशेष्यको बहुवचनमा फेर्न ‘हरु’ को समानार्थी ‘ल’ जोडिन्छ । एकवचन बहुवचन बर्दइ (गोरु) बर्दइल (गोरुहरु) माछ (माछो) माछाल (माछाहरु) मानुस् (मानिस÷मान्छे) मान्छेल (मानिसहरु÷मान्छेहरु) सोरि (सँुगुर) सोरिल (सँुगुरहरु) (घ) भेदक विशेषणमा जोडिने षष्ठि विभक्तिका चिह्न (को, का, की, रो, रा, री, नो, ना, नी) को प्रयोग माझी भाषामा (कर÷क्र, क्रि, क्रा, र, रि,राइ, ने, ने, नाइ) का रुपमा गरिन्छ । (ङ) एउटै रुपमा लेखिने शब्द, वाक्यको उच्चारणका आधारमा फरक पाइन्छ । तोरा—तपाई, तिमी (छोटो समयमा उच्चारण) तोराः तपाई (लामो समयमा उच्चारण) तोराः को प्रयोग अति आदर जनाउने ज्वाइँ, सम्धी र मीतका लागि प्रयोग गरिन्छ । उहाँ भात खानुहुन्छ । उ भात खाइछइ । (नरम ढङ्गले उच्चारण गर्दा) ऊ भात खान्छ । उ भात खाइछइ । (कडा ढङ्गले उच्चारण गर्दा ) (च) माझी भाषामा तपसिल विभक्ति, नामयोगीहरुलाई निम्न रुपमा प्रयोग गरिन्छ । ले —न् बाट—बाटे सँग—सिन् माथि—उप्र जस्तै ः हरिले किताब पढ्यो । — हरिन् किताब पढ्ले । (छ) माझी भाषामा सामान्य वर्तमान कालमा धातुमा छुँ÷छे÷छस्÷छ÷छइ÷छत्, सामान्य भूतकालमा धातुमा नाइँ÷ले ÷लि÷लसइ÷लिसइ र सामान्य भविष्यत कालमा धातुमा नार+आछुम÷आछे ÷आछस् ÷आछ÷आछत आदि कालिक प्रत्यय गाँसिन्छ । (ज) माझी भाषामा अपूर्ण पक्ष जनाउन धातुमा तिन् प्रत्यय गाँसी सहायक क्रिया लेखिन्छ । नेपाली माझी म किताब पढ्दै छु । मुइँ किताब पढ्तिन् आछुम् । (गछुँ) उनीहरुले काम गर्दै थिए । होल काम गर्तिन गर्तिनि । मैले भात खाँदै हुनेछु । मुइँ भात खाइतिन् हकनारआछुम् । (झ) माझी भाषामा पूर्ण पक्ष जनाउन धातुमा ल÷आइ प्रत्यय थपी सहायक क्रिया लेखिन्छ ।

मुख्य क्रिया सहायक क्रिया पूर्ण वर्तमान धातु+ल÷आइ आछुम्÷आछे ÷आछस् ÷आछ÷आछत्÷ पूर्ण भूत धातु+ल÷आइ गर्तेनाइँ÷रइनाइँ÷रइले ÷गर्तेले÷रइल÷गर्तेल पूर्ण भविष्यत् धातु+ल÷आइ हक्नारआछुम्÷हक्नारआछे÷हक्नारआछस्÷ हक्नारआछ÷हक्नारआछत् जस्तैः मैले आँप खाएको छु । मुइँ आँम खाइल आछुम् । (ञ) माझी भाषामा अज्ञात भूत जनाउने क्रिया धातुमा सइ÷छइ÷छुम्÷आछे आदि प्रत्यय गाँसी बनाइन्छ । मैले कथा लेखेछु । मुइँ कथा लेख्लआछुम् । बालक रोएछ । बालक कानल्सइ । (ट) अभ्यस्त पक्षा जनाउने क्रिया धातुमा नाइँ÷ले÷ल आदि प्रत्यय लगाइन्छ ः बस्थें—बस्तेनाइँ जान्थ्यौं —जाइतेले । (ठ) माझी भाषामा द्वितीय पुरुष दुवैमा वचनमा भाव जनाउने क्रिया रुपमा लान सकिन्न । नेपाली माझी तँ ठूलो भएस् । × तिमी ठूलो भए । × (ड) माझी भाषामा अनिश्चयबोधक क्रियालाई निषेधात्मक क्रियामा बदल्न ‘बइ’ थपिन्छ खाइँछु (खान्छु) —बइखाइँछु (खाँदिन) खाइनाइ (खाएँ) —बइखाइनाइँ (खाँदिन) (ढ) हलन्त उच्चारणानुसार अक्षर आधा नलेखी पूरै अक्षर लेखेर त्यसलाई हलन्त दिने गरिन्छ ।