व्यावहारिक लेखन शिक्षणमा नेपाली भाषा शिक्षकका शिक्षण काैशल

Abstract

प्रस्तुत शोधपत्र व्यावहारिक लखन शिक्षणमा नपाली भाषा शिक्षकका शिक्षण काशल शीषकमा आधारित रही तयार पारिएका छ । व्यावहारिक लखन शिक्षणमा नपाली भाषा शिक्षकका शिक्षण काशल र विद्यालयअन्तगत माध्यमिक तहमा अध्ययनरत विद्याथीहरूका लखन काशलका अध्ययन तथा विश्लषण गन अभिपायल यस शाधपत्रका उद्दश्य व्यावहारिक लखन शिक्षणका शिक्षण काशलका अवस्था पहिल्याउन, व्यावहारिक लखन शिक्षणका विशिष्ट काशलका विश्लषण गन, व्यावहारिक लखन शिक्षणका विशिष्ट काशलका पभाव निरूपण गन र व्यावहारिक लखन शिक्षणका सामान्य र विशिष्ट काशलका तलनात्मक विश्लषण गन रहका छन । नपालमा नपाली भाषा शिक्षण चनातीपण बनिरहका सन्दभमा नपाली भाषा शिक्षकका शिक्षण काशलका विकास, विस्तार तथा विद्याथीमा लखन काशलका विकास क कसरी गन सकिन्छ र व्यावहारिक लखन शिक्षणमा कसरी सधार ल्याउन सकिन्छ भत्रतफ पस्तत अध्ययन कन्दित रहका छ । गणात्मक अनसन्धान ढाचामा आधारित पस्तत अध्ययनमा कलाली जिल्लाका टीकापर नगरपालिकाभित्रका १, २, र ३ तथा जानकी गाउपालिकाभित्रका ३ र ६ वडामा रहका सामदायिक र सस्थागत गरी छआटा माध्यमिक तहका विद्यालयमा अध्यापन गन नपाली भाषा शिक्षक र अध्ययन गन विद्याथीहरूलाइ सहभागीका रूपमा लिइएका छ । छआटा विद्यालयमध्य तीनआटा सामदायिक र तिनआटा सस्थागत विद्यालयका नपाली भाषा शिक्षण गन नपाली भाषा शिक्षक र अध्ययन गन विद्याथीहरूलाइ पस्तत अध्ययनमा नमनाका रूपमा लिइएका छ । अनसन्धानमा तथ्य तथा सचना सङकलन गनका लागि व्यावहारिक लेखनसग सम्बन्धित विषयवस्त पस्तत गन बन्द पश्नावली निमाणका साथ शिक्षकका कक्षा अवलाकन गरिएका छ । नमना छनाटमा परका शिक्षक तथा विद्याथीलाइ उक्त पश्नावलीमा आवश्यक सचना लख्न र शिक्षकलाइ व्यावहारिक लखनसम्बन्धी पाठ अध्यापन गन लगाइ विषयगत रूपमा सचनाका सङकलन गरिएका छ । यसरी सङकलन गरिएका सचनालाइ सार विश्लषण र व्याख्यात्मक विधि (त्जझबतष्अ बलबथिकष्क mभतजयमक) द्वारा विश्लषण गरिएका छ । अनसन्धानका मख्य पाप्तिका रूपमा नपाली भाषा शिक्षकका शिक्षण काशलका विकासमा व्यावहारिक लखन शिक्षणल महŒवपण भमिका खलका पाइएका छ । यसलाइ अझ व्यावसायिक र उत्पादनमलक तरिकाल शिक्षण गर मानिसका दनिक तथा व्यावहारिक जीवनका विविध समस्या सजिल समाधान गन सकिन भत्र विषयमा सब सचकका विचारमा एकरूपकता रहका पाइएका छ । माध्यमिक तहका वतमान भाषा पाठयक्रममा समाविष्ट पाठहरू व्यावहारिक लखन कायकलापतफ उन्मख भएका छनन तर जति समावश भएका छन तिनल विशिष्ट लखन काशलका विकासमा जाड दिएका दखिन्छ । सामदायिक विद्यालयमा कायरत शिक्षक तालिम पाप्त भएकाल उनीहरूका शिक्षण काशलका साथ पसागत विकास सस्थागत विद्यालयका शिक्षकका भन्दा रामा रहका छ । व्यावहारिक लखन शिक्षणका शक्षणिक विधि तथा पक्रियाका सम्बन्धमा सामदायिक विद्यालयका शिक्षकभन्दा सस्थागत विद्यालयका शिक्षकमा शिक्षण विधिसम्बन्धी अस्पष्टता र शक्षणिक ज्ञान कम भएकाल कक्षाकाठामा हन शिक्षण सिकाइ कायकलापका साथ विद्याथीमा लखन काशलका विकास गन पभाव परका दखिन्छ । व्यावहारिक लखन पकतिका सम्बन्धमा सचकमा वचारिक समानता दखिए पनि पारिभाषिक दष्टिकाण भन फरक रहका दखिएका छ । छनाटमा परका छजना नपाली भाषा शिक्षकमध्य चारजना शिक्षकका व्यावहारिक लखनका पकति सम्बन्धमा स्पष्ट दष्टिकाण रहका छ भन दइजना शिक्षकमा स्पष्टता नभएका दखिएका छ । त्यस्त बाहजना विद्याथीमध्य सातजना विद्याथील आफ्ना लखन काशलका विकासमा सामान्य लखनल र चारजना विद्याथील विशिष्ट लखन काशलल र एकजना विद्याथील सामान्य र विशिष्ट नभइ अनलखन र निबन्ध लखनल लखाइ सिपका विकासमा महत्वपण सहयाग प¥याउन गरका विचार व्यक्त गरका छन । सामान्य लखनभित्र दनिक व्यावहार सञ्चालनमा सहयाग न चिठी, दनिकी, निवदन, विज्ञापन आदि लखन र विशिष्ट लखनमा मानिसका दनिक जीवनका खास पक्ष चिठी, निवदन, विज्ञापन, निमन्त्रणा, तमसक, माइन्यट, जाहरीपत्र, पतिवदन लखन आदिबार साझा दष्टिकाण रहका पाइएका छ । विद्यालयका पकतिका आधारमा व्यावहारिक लखन शिक्षणमा शिक्षण काशलसम्बन्धी सामदायिक र सस्थागत विद्यालयका शिक्षकमा मिश्रित पतिक्रिया रहका छ । सामदायिक विद्यालयका दइजना र सस्थागत विद्यालयका एकजना शिक्षकल सामान्य लखन काशल र सामदायिक विद्यालयका एकजना र सस्थागत विद्यालयका दइजना शिक्षकल विशिष्ट लखन काशलका महŒव शिक्षण सिकाइमा बढी रहका विचार पस्तत गरका छन । त्यस्त पकतिका आधारमा तिनजना शिक्षकल सामान्य लखन काशल र तिनजना शिक्षकल विशिष्ट लखन काशलल सहयाग प¥याएका बताएका छन । त्यस्त सातजना विद्याथील सामान्य लखन काशल र पाचजना विद्याथील विशिष्ट लखन काशल र एकजना विद्याथी सामान्य र विशिष्ट नभइ अनलखन र निबन्ध लखनल लखन काशलका विकास गर्न बताएका छन । व्यावहारिक लखन शिक्षणमा नपाली भाषा शिक्षकका शिक्षणीय काशलका विकास स्तरीय रूपमा भए कक्षा शिक्षण पभावकारी हनका साथ शिक्षकमा शिक्षण काशल सिप र विद्याथीमा लखन काशल सिपका विकास व्यावहारिक रूपल भएका मात्र सकिन्छ । छन तिनल विशिष्ट लखन काशलका विकासमा जाड दिएका दखिन्छ । सामदायिक विद्यालयमा कायरत शिक्षक तालिम पाप्त भएकाल उनीहरूका शिक्षण काशलका साथ पसागत विकास सस्थागत विद्यालयका शिक्षकका भन्दा रामा रहका छ । व्यावहारिक लखन शिक्षणका शक्षणिक विधि तथा पक्रियाका सम्बन्धमा सामदायिक विद्यालयका शिक्षकभन्दा सस्थागत विद्यालयका शिक्षकमा शिक्षण विधिसम्बन्धी अस्पष्टता र शक्षणिक ज्ञान कम भएकाल कक्षाकाठामा हन शिक्षण सिकाइ कायकलापका साथ विद्याथीमा लखन काशलका विकास गन पभाव परका दखिन्छ । व्यावहारिक लखन पकतिका सम्बन्धमा सचकमा वचारिक समानता दखिए पनि पारिभाषिक दष्टिकाण भन फरक रहका दखिएका छ । छनाटमा परका छजना नपाली भाषा शिक्षकमध्य चारजना शिक्षकका व्यावहारिक लखनका पकति सम्बन्धमा स्पष्ट दष्टिकाण रहका छ भन दइजना शिक्षकमा स्पष्टता नभएका दखिएका छ । त्यस्त बाहजना विद्याथीमध्य सातजना विद्याथील आफ्ना लखन काशलका विकासमा सामान्य लखनल र चारजना विद्याथील विशिष्ट लखन काशलल र एकजना विद्याथील सामान्य र विशिष्ट नभइ अनलखन र निबन्ध लखनल लखाइ सिपका विकासमा महŒवपण सहयाग प¥याउन गरका विचार व्यक्त गरका छन । सामान्य लखनभित्र दनिक व्यावहार सञ्चालनमा सहयाग पचिठी, दनिकी, निवदन, विज्ञापन आदि लखन र विशिष्ट लखनमा मानिसका दनिक जीवनका खास पक्ष चिठी, निवदन, विज्ञापन, निमन्त्रणा, तमसक, माइन्यट, जाहरीपत्र, पतिवदन लखन आदिबार साझा दष्टिकाण रहका पाइएका छ । विद्यालयका पकतिका आधारमा व्यावहारिक लखन शिक्षणमा शिक्षण काशलसम्बन्धी सामदायिक र सस्थागत विद्यालयका शिक्षकमा मिश्रित पतिक्रिया रहका छ । सामदायिक विद्यालयका दइजना र सस्थागत विद्यालयका एकजना शिक्षकल सामान्य लखन काशल र सामदायिक विद्यालयका एकजना र सस्थागत विद्यालयका दइजना शिक्षकल विशिष्ट लखन काशलका महत्त शिक्षण सिकाइमा बढी रहका विचार पस्तत गरका छन । त्यस्त सहभागीका पकतिका आधारमा तिनजना शिक्षकल सामान्य लखन काशल र तिनजना शिक्षकल विशिष्ट लखन काशलल सहयाग प¥याएका बताएका छन । त्यस्त सातजना विद्याथील सामान्य लखन काशल र पाचजना विद्याथील विशिष्ट लखन काशल र एकजना विद्याथी सामान्य र विशिष्ट नभइ अनलखन र निबन्ध लखनल लखन काशलका विकास गनगरका बताएका छन । व्यावहारिक लखन शिक्षणमा नपाली भाषा शिक्षकका शिक्षणीय काशलका विकास स्तरीय रूपमा भए कक्षा शिक्षण पभावकारी हनका साथ शिक्षकमा शिक्षण काशल सिप र विद्याथीमा लखन काशल सिपका विकास व्यावहारिक रूपल भएका मात्र सकिन्छ ।