Nepali Language Education
Permanent URI for this collectionhttps://hdl.handle.net/20.500.14540/67
Browse
Recent Submissions
Item व्यावहारिक लेखन शिक्षणमा नेपाली भाषा शिक्षकका शिक्षण काैशल(2024) भण्डारी, द्धारिकाप्रसाद ( Bhandari, Dharikaprasad ); राजेन्द्र खनालप्रस्तुत शोधपत्र व्यावहारिक लखन शिक्षणमा नपाली भाषा शिक्षकका शिक्षण काशल शीषकमा आधारित रही तयार पारिएका छ । व्यावहारिक लखन शिक्षणमा नपाली भाषा शिक्षकका शिक्षण काशल र विद्यालयअन्तगत माध्यमिक तहमा अध्ययनरत विद्याथीहरूका लखन काशलका अध्ययन तथा विश्लषण गन अभिपायल यस शाधपत्रका उद्दश्य व्यावहारिक लखन शिक्षणका शिक्षण काशलका अवस्था पहिल्याउन, व्यावहारिक लखन शिक्षणका विशिष्ट काशलका विश्लषण गन, व्यावहारिक लखन शिक्षणका विशिष्ट काशलका पभाव निरूपण गन र व्यावहारिक लखन शिक्षणका सामान्य र विशिष्ट काशलका तलनात्मक विश्लषण गन रहका छन । नपालमा नपाली भाषा शिक्षण चनातीपण बनिरहका सन्दभमा नपाली भाषा शिक्षकका शिक्षण काशलका विकास, विस्तार तथा विद्याथीमा लखन काशलका विकास क कसरी गन सकिन्छ र व्यावहारिक लखन शिक्षणमा कसरी सधार ल्याउन सकिन्छ भत्रतफ पस्तत अध्ययन कन्दित रहका छ । गणात्मक अनसन्धान ढाचामा आधारित पस्तत अध्ययनमा कलाली जिल्लाका टीकापर नगरपालिकाभित्रका १, २, र ३ तथा जानकी गाउपालिकाभित्रका ३ र ६ वडामा रहका सामदायिक र सस्थागत गरी छआटा माध्यमिक तहका विद्यालयमा अध्यापन गन नपाली भाषा शिक्षक र अध्ययन गन विद्याथीहरूलाइ सहभागीका रूपमा लिइएका छ । छआटा विद्यालयमध्य तीनआटा सामदायिक र तिनआटा सस्थागत विद्यालयका नपाली भाषा शिक्षण गन नपाली भाषा शिक्षक र अध्ययन गन विद्याथीहरूलाइ पस्तत अध्ययनमा नमनाका रूपमा लिइएका छ । अनसन्धानमा तथ्य तथा सचना सङकलन गनका लागि व्यावहारिक लेखनसग सम्बन्धित विषयवस्त पस्तत गन बन्द पश्नावली निमाणका साथ शिक्षकका कक्षा अवलाकन गरिएका छ । नमना छनाटमा परका शिक्षक तथा विद्याथीलाइ उक्त पश्नावलीमा आवश्यक सचना लख्न र शिक्षकलाइ व्यावहारिक लखनसम्बन्धी पाठ अध्यापन गन लगाइ विषयगत रूपमा सचनाका सङकलन गरिएका छ । यसरी सङकलन गरिएका सचनालाइ सार विश्लषण र व्याख्यात्मक विधि (त्जझबतष्अ बलबथिकष्क mभतजयमक) द्वारा विश्लषण गरिएका छ । अनसन्धानका मख्य पाप्तिका रूपमा नपाली भाषा शिक्षकका शिक्षण काशलका विकासमा व्यावहारिक लखन शिक्षणल महŒवपण भमिका खलका पाइएका छ । यसलाइ अझ व्यावसायिक र उत्पादनमलक तरिकाल शिक्षण गर मानिसका दनिक तथा व्यावहारिक जीवनका विविध समस्या सजिल समाधान गन सकिन भत्र विषयमा सब सचकका विचारमा एकरूपकता रहका पाइएका छ । माध्यमिक तहका वतमान भाषा पाठयक्रममा समाविष्ट पाठहरू व्यावहारिक लखन कायकलापतफ उन्मख भएका छनन तर जति समावश भएका छन तिनल विशिष्ट लखन काशलका विकासमा जाड दिएका दखिन्छ । सामदायिक विद्यालयमा कायरत शिक्षक तालिम पाप्त भएकाल उनीहरूका शिक्षण काशलका साथ पसागत विकास सस्थागत विद्यालयका शिक्षकका भन्दा रामा रहका छ । व्यावहारिक लखन शिक्षणका शक्षणिक विधि तथा पक्रियाका सम्बन्धमा सामदायिक विद्यालयका शिक्षकभन्दा सस्थागत विद्यालयका शिक्षकमा शिक्षण विधिसम्बन्धी अस्पष्टता र शक्षणिक ज्ञान कम भएकाल कक्षाकाठामा हन शिक्षण सिकाइ कायकलापका साथ विद्याथीमा लखन काशलका विकास गन पभाव परका दखिन्छ । व्यावहारिक लखन पकतिका सम्बन्धमा सचकमा वचारिक समानता दखिए पनि पारिभाषिक दष्टिकाण भन फरक रहका दखिएका छ । छनाटमा परका छजना नपाली भाषा शिक्षकमध्य चारजना शिक्षकका व्यावहारिक लखनका पकति सम्बन्धमा स्पष्ट दष्टिकाण रहका छ भन दइजना शिक्षकमा स्पष्टता नभएका दखिएका छ । त्यस्त बाहजना विद्याथीमध्य सातजना विद्याथील आफ्ना लखन काशलका विकासमा सामान्य लखनल र चारजना विद्याथील विशिष्ट लखन काशलल र एकजना विद्याथील सामान्य र विशिष्ट नभइ अनलखन र निबन्ध लखनल लखाइ सिपका विकासमा महत्वपण सहयाग प¥याउन गरका विचार व्यक्त गरका छन । सामान्य लखनभित्र दनिक व्यावहार सञ्चालनमा सहयाग न चिठी, दनिकी, निवदन, विज्ञापन आदि लखन र विशिष्ट लखनमा मानिसका दनिक जीवनका खास पक्ष चिठी, निवदन, विज्ञापन, निमन्त्रणा, तमसक, माइन्यट, जाहरीपत्र, पतिवदन लखन आदिबार साझा दष्टिकाण रहका पाइएका छ । विद्यालयका पकतिका आधारमा व्यावहारिक लखन शिक्षणमा शिक्षण काशलसम्बन्धी सामदायिक र सस्थागत विद्यालयका शिक्षकमा मिश्रित पतिक्रिया रहका छ । सामदायिक विद्यालयका दइजना र सस्थागत विद्यालयका एकजना शिक्षकल सामान्य लखन काशल र सामदायिक विद्यालयका एकजना र सस्थागत विद्यालयका दइजना शिक्षकल विशिष्ट लखन काशलका महŒव शिक्षण सिकाइमा बढी रहका विचार पस्तत गरका छन । त्यस्त पकतिका आधारमा तिनजना शिक्षकल सामान्य लखन काशल र तिनजना शिक्षकल विशिष्ट लखन काशलल सहयाग प¥याएका बताएका छन । त्यस्त सातजना विद्याथील सामान्य लखन काशल र पाचजना विद्याथील विशिष्ट लखन काशल र एकजना विद्याथी सामान्य र विशिष्ट नभइ अनलखन र निबन्ध लखनल लखन काशलका विकास गर्न बताएका छन । व्यावहारिक लखन शिक्षणमा नपाली भाषा शिक्षकका शिक्षणीय काशलका विकास स्तरीय रूपमा भए कक्षा शिक्षण पभावकारी हनका साथ शिक्षकमा शिक्षण काशल सिप र विद्याथीमा लखन काशल सिपका विकास व्यावहारिक रूपल भएका मात्र सकिन्छ । छन तिनल विशिष्ट लखन काशलका विकासमा जाड दिएका दखिन्छ । सामदायिक विद्यालयमा कायरत शिक्षक तालिम पाप्त भएकाल उनीहरूका शिक्षण काशलका साथ पसागत विकास सस्थागत विद्यालयका शिक्षकका भन्दा रामा रहका छ । व्यावहारिक लखन शिक्षणका शक्षणिक विधि तथा पक्रियाका सम्बन्धमा सामदायिक विद्यालयका शिक्षकभन्दा सस्थागत विद्यालयका शिक्षकमा शिक्षण विधिसम्बन्धी अस्पष्टता र शक्षणिक ज्ञान कम भएकाल कक्षाकाठामा हन शिक्षण सिकाइ कायकलापका साथ विद्याथीमा लखन काशलका विकास गन पभाव परका दखिन्छ । व्यावहारिक लखन पकतिका सम्बन्धमा सचकमा वचारिक समानता दखिए पनि पारिभाषिक दष्टिकाण भन फरक रहका दखिएका छ । छनाटमा परका छजना नपाली भाषा शिक्षकमध्य चारजना शिक्षकका व्यावहारिक लखनका पकति सम्बन्धमा स्पष्ट दष्टिकाण रहका छ भन दइजना शिक्षकमा स्पष्टता नभएका दखिएका छ । त्यस्त बाहजना विद्याथीमध्य सातजना विद्याथील आफ्ना लखन काशलका विकासमा सामान्य लखनल र चारजना विद्याथील विशिष्ट लखन काशलल र एकजना विद्याथील सामान्य र विशिष्ट नभइ अनलखन र निबन्ध लखनल लखाइ सिपका विकासमा महŒवपण सहयाग प¥याउन गरका विचार व्यक्त गरका छन । सामान्य लखनभित्र दनिक व्यावहार सञ्चालनमा सहयाग पचिठी, दनिकी, निवदन, विज्ञापन आदि लखन र विशिष्ट लखनमा मानिसका दनिक जीवनका खास पक्ष चिठी, निवदन, विज्ञापन, निमन्त्रणा, तमसक, माइन्यट, जाहरीपत्र, पतिवदन लखन आदिबार साझा दष्टिकाण रहका पाइएका छ । विद्यालयका पकतिका आधारमा व्यावहारिक लखन शिक्षणमा शिक्षण काशलसम्बन्धी सामदायिक र सस्थागत विद्यालयका शिक्षकमा मिश्रित पतिक्रिया रहका छ । सामदायिक विद्यालयका दइजना र सस्थागत विद्यालयका एकजना शिक्षकल सामान्य लखन काशल र सामदायिक विद्यालयका एकजना र सस्थागत विद्यालयका दइजना शिक्षकल विशिष्ट लखन काशलका महत्त शिक्षण सिकाइमा बढी रहका विचार पस्तत गरका छन । त्यस्त सहभागीका पकतिका आधारमा तिनजना शिक्षकल सामान्य लखन काशल र तिनजना शिक्षकल विशिष्ट लखन काशलल सहयाग प¥याएका बताएका छन । त्यस्त सातजना विद्याथील सामान्य लखन काशल र पाचजना विद्याथील विशिष्ट लखन काशल र एकजना विद्याथी सामान्य र विशिष्ट नभइ अनलखन र निबन्ध लखनल लखन काशलका विकास गनगरका बताएका छन । व्यावहारिक लखन शिक्षणमा नपाली भाषा शिक्षकका शिक्षणीय काशलका विकास स्तरीय रूपमा भए कक्षा शिक्षण पभावकारी हनका साथ शिक्षकमा शिक्षण काशल सिप र विद्याथीमा लखन काशल सिपका विकास व्यावहारिक रूपल भएका मात्र सकिन्छ ।Item कक्षा सातमा अध्ययनरत विदयार्थीहरुको पठन बोध क्षमताको अध्ययन(2015) भण्डारीऽ टीकादेवी; तेजप्रसाद खनालशोधशीर्षक कक्षा सातमा अध्ययनरत विदयार्थीहरुको पठन बोध क्षमताको अध्ययन शोधाथी टीकादेवी भण्डारी शोध निर्देशक ः स.प्रा. तेजप्रसाद खनाल विभाग÷क्याम्पस त्रिभुवन विश्वविदयालय, शिक्षाशास्त्र संकाय, श्री कनकाई बहुमुखी क्याम्पस, सुरुङगा, झापा शैक्षिक वर्ष २०६६ पृष्ठसङख्या ः ५७+२० शोधको उददेश्य क) कक्षा सातमा अध्ययनरत विदयार्थीहरुको पठन बोध क्षमता पहिल्याउनु । ख) उक्त विदयाथीहरुको भाषिक पृष्ठभूमि, लैङ्गिकता, विदयालयको पकृति आधारमा पठन बोध क्षमताको पहिचान गर्नु । ग) उक्त समूहबिच पठन बोध क्षमताको तुलनात्मक विश्लेषण गर्नु । घ) उक्त विदयाथीहरुको दष्टांश र अदृष्टांश पाठय उदधरणका बीच पठन बोध क्षमताको तुलनात्मक स्थिति पहिचान गर्नु । शोधको सीमा क) प्रस्तुत अध्ययनको तथ्याङ्क झापा जिल्लाका तिन सरकारी र तिन निजी विद्यालयका कक्षा सातमा अध्ययनरत विदयाथीहरुवाट मात्र लिइएको छ । ख) प्रत्येक विदयालयका १५÷१५ जना गरी जम्मा ९० जना विदयार्थीको अध्ययनमा सीमित गरिएको छ । ग) छनोट गदा ४६ छात्रा र ४४ छात्र, नेपाली मातृभाषी ५२, नेपाली विमातृभाषी ३८ जनालाई लिइएको छ । शोधपक्रिया प्राथमिक र द्वितीयक स्रोतबाट संकलित सामग्रीहरुका आधारमा विदयाथीहरुको परीक्षण गरी उनीहरुले पाप्त गरेको पाप्ताङकलाई तालिकामा देखाइएको छ । विदयालयको प्रकृति भाषिक पृष्ठभूमि लिङगको आधारमा छुटटाछुटट तालिका बनाइ प्राप्ताङकको व्याख्या विश्लेषण तथा तुलनात्मक विश्लेषण गरिएको छ । शोधको अन्त्यमा निष्कर्ष निकालिएको छ र निष्कर्षकै आधारमा सुझाबहरु पस्तुत गरी शोधपक्रिया समापन गरिएको छ । निष्कर्ष प्रस्तुत अध्ययनका लागि नमुना छनोटमा परेका विदयालयहरुबाट १५÷१५ जनाका दरले जम्मा ९० जना विदयाथीहरुलाई समावेश गरी उनीहरुबाट प्राप्त तथ्यहरुको व्याख्या विश्लेषणका आधारमा निष्कर्ष र सुझाबहरु पस्तुत गरी शोधकार्य सम्पन्न गरिएको छ ।Item तामाङ भाषा र नेपाली भाषाको व्यतिरेकी अध्ययन(2015) तामाङ, रश्मिता; मदनराज बरालप्रस्तुत अध्ययनको शीर्षक तामाङ भाषा र नेपाली भाषाको व्यतिरेकी अध्ययन रहेको छ । यस अध्ययनको उद्देश्य तामाङ र नेपाली भाषाको परिचय र वर्गीकरण गर्नु, व्याकरणिक कोटिका आधारमा तामाङ र नेपाली भाषाका बीचमा रहेका समानता र असमानता पत्ता लगाउनु र तामाङ मातृभाषी वक्ताले नेपाली भाषा दोस्रो भाषाका रूपमा सिक्दा गर्ने सम्भाव्य त्रुटिहरू पत्ता लगाउनु रहेको छ । यस अध्ययनमा क्षेत्रअध्ययन विधि, शोधपुछ विधि, छलफल विधि र पुस्तकालयीय अध्ययन विधिमार्फत सूचना सङकलन गरिएको छ । यसका लागि तामाङ भाषा सम्बन्धी प्रश्नावली फारमहरू तयार पारी सुनसरी जिल्ला अन्तर्गत इटहरी उप–महानगरपालिका वार्ड न. २, ३, ४ र २४ का तीस जना तामाङ मातृभाषी वक्ताहरूलाई नमना छनोट गरी प्राप्त जानकारी तथा प्रतिक्रियाको आधारमा व्याख्या विश्लेषण गरिएको छ । यसरी विष्लेषण गर्दा लिङगको आधारमा व्यतिरेकी अध्ययन गर्दा तामाङ भाषामा क्रियापद परिवर्तन नहुने तर नेपाली भाषामा क्रियापद परिवर्तन हुन्छ । त्यसैगरी वचनका आधारमा व्यतिरेकी अध्ययन गर्दा तामाङ भाषामा कर्ता र क्रियापद, विश्लेषण र विशेष्य, भेदक र भेद्यलाई वचनले प्रभाव नपारेको तर नेपाली भाषामा भने पूर्ण रूपमा प्रभाव पारेको पाइन्छ । पुरूषका आधारमा व्यतिरेकी अध्ययन गर्दा तामाङ भाषामा कर्ता र क्रियापदलाई प्रभाव नपारेका तर नेपाली भाषामा चाहिँ पुरूषले प्रभाव पारेको देखिन्छ । त्यसैगरी कालका आधारमा व्यतिरेकी अध्ययन गर्दा तामाङ भाषामा कालगत सङगति रहेको देखिदैन भने नेपाली भाषामा कालगत सङगति रहेको देखिन्छ । पक्षका आधारमा व्यतिरेकी अध्ययन गर्दा तामाङ र नेपाली दुवै भाषामा कालको पक्षगत भिन्नता रहेको पाइन्छ । भावका आधारमा व्यतिरेकी अध्ययन गर्दा तामाङ र नेपाली दुवै भाषामा भावको भिन्नता रहेको पाइन्छ । आदरका आधारमा व्यतिरेकी अध्ययन गर्दा तामाङ र नेपाली भाषामा सम्मान तथा आदरमा पूर्णरूपमा भिन्नता पाइन्छ । त्यस्तैगरी अन्त्यमा ध्रुवीयताका आधारमा व्यतिरेकी अध्ययन गर्दा तामाङ र नेपाली भाषामा ध्रुवीयताको भिन्नता रहेको यस अध्ययनमा देखिएको छItem कक्षा आठमा अध्ययनरत विद्यार्थीहरुको बुँदाटिपोट क्षमता(2016) तामाङ, खड्गबहादुर; तेजप्रसाद खनालकक्षा आठमा अध्ययनरत विद् यार्थीको बुँदाटिपोट क्षमता शीर्षकको प्रस्तुत शाधको उददेश्य कक्षा आठमा अध्ययनरत मातृभाषी र दोस्रोभाषी, छात्र र छात्रा तथा सामुदायिक र संस्थागत विदयालयका विदयाथीहरूको बुँदाटिपोट क्षमताको स्थिति पत्ता लगाउनु रहेको छ । प्रस्तुत अध्ययनका लागि झापा जिल्लाका सामुदायिक तथा संस्थागत विदयालयहरूमा कक्षा आठमा अध्ययन गर्ने सम्पूर्ण विदयाथीहरूलाई पूर्ण जनसङख्या रूपमा लिई शनिश्चरे स्रोतकेन्द्रमा पर्ने ३ वटा सामुदायिक र ३ वटा संस्थागत विदयालयमा कक्षा आठमा अध्ययनरत प्रत्येक विदयालयबाट १२ जनाका दरले जम्मा ७२ जना विदयाथीहरूलाई नमुना रूपमा लिइएको छ । प्रस्तुत अध्ययनमा प्राथमिक र दवितीय स्रोतका तथ्याङकको प्रयोग गरिएको छ । अभिलेख अध्ययन, प्रश्नावली, प्रयोगात्मक अभ्यास, प्रत्यक्ष अवलोकन जस्ता अनुसन्धानका साधनहरू उपयोग गरिएको प्रस्तुत शोधमा मिश्रित विधिबाट तथ्याङकको व्याख्या विश्लेषण गरी निष्कर्ष निकालिएको छ । निष्कर्षकै आधारमा सुझावहरू प्रस्तुत गरी शोध प्रक्रिया समापन गरिएको छ । सामुदायिक तथा संस्थागत विदयालयका विदयाथीहरूको बुँदाटिपोट क्षमताको तुलनात्मक अध्ययनका साथै छात्र र छात्रा तथा नेपाली मातृभाषी र नेपाली दोस्रोभाषी विदयाथीहरूको समेत बुँदाटिपोट क्षमताको अध्ययन गरी विश्लेषण गरिएका छ । प्राप्त निष्कर्ष अनुसार सामुदायिक विदयालयका विदयाथीहरूको तुलनामा संस्थागत विदयालयका विदयाथीहरूको बुँदाटिपोट क्षमता राम्रो, छात्राको तुलनामा छात्रको बुँदाटिपाट क्षमता राम्रो र नेपाली दोस्रोभाषी विदयार्थीको तुलनामा नेपाली मातृभाषी विदयार्थीको बुँदाटिपोट क्षमता राम्रो पाइएको छ ।Item कक्षा नौको नेपाली पाठयपुस्तकको समाजसापेक्ष अध्ययन(2081) खड्का सन्ताेषी; दावा शेर्पाकक्षा नौ को नेपाली पाठ्य पुस्तकको समाजसापेक्ष अध्ययन विषयक पस्तत शाध अध्ययनलाइ कक्षा नौ को नेपाली पाठ्य पुस्तक (२०७९) लाई लिङ्ग, उमेर, पेसा, जातजाति र धर्म संस्कृतिकाे दृष्टिले समाजसापेक्ष अध्ययन गनु तथा कक्षा नौ को नेपाली पाठ्य पुस्तकलाई वर्ग , भूगोल, विज्ञान प्रविधि र लोकतान्त्रिक मूल्य मान्यताकाे दृष्टिले समाजसापेक्ष विश्लेषण गर्नु गरी दुई उद्दश्यमा आधारित रहर परा गरिएका छ । पस्तत शाेधकार्य लाई व्यवस्थित, वस्तुपुरक र वैज्ञानिक ढङगले अगाडि बढाउन र अपक्षित उद्देश्यहरू हासिल गन गणात्मक ढाचाभित्र वणनात्मक विधि पयाेग गरिएका छ । शाेधपत्रमा पहिला उद्देश्यअन्तगत कक्षा नौकाे नेपाली पाठयपुस्तकमा पस्तत समाजका लिङग, उमर, पसा, जातजाति, धमसस्कति र वग तथा दासा उद्दश्यअन्तगत भगाल, विज्ञानपविधि र लाकतान्त्रिक मल्यमान्यताका क्रमशः अध्ययन गरिएका छ । यसका लागि छनाट गरिएका नमना पाठयपुस्तकमा पहाड, तराई, हिमाल, उपत्यकाे, अन्तराष्टिय र विविध परिवशका चित्रण गरी सामाजिक सन्तल कायम गरिएका छ । विज्ञानपविधिका पयाेग र लाेकतान्त्रिक मुल्यमान्यताकाे आधारमा पनि पाठयपुस्तक समाजसापेक्ष देखिएकाे छ । समसामयिक चिन्तनकाे दृष्टिले पाठयपुस्तकलाई समयसापेक्ष तुल्याइएकाे छ । निम्न वगीय समाजका दष्टिकाेण, गरिबीकाे पीडा र वर्तमान समयमा विदसिएर त्यहाकाे सखसयल र माजमस्तीमा डबपछि मातृभुमि र आमाबुबालाई बिसिन पवत्ति आदि समस्याहरू खडा गरी तिनका समाधानाथ चेतनामुलक सन्देश दिएर पाठयपुस्तकलाई समाजसापेक्ष बनाइएकाे छ । विधागत सन्तुलनकाे दृष्टिले पुराना पाठयपुस्तक र नँया पाठयपुस्तक समान देखिएका छन तर पुराना पाठयपुस्तकभन्दा नँया पाठयपुस्तक वर्तमान समयकाे समस्या, समाजमा विद्यमान गरिबी र पचलित समावशी मालिक सस्कतिलाइ उजागर गन करामा अगाडि देखिएकाे छ । या तलनात्मक ढङगल व्यावहारिक, समसामयिक, विद्याथीपुरक, शिक्षण सिकाइमत्री र सामाजिक दखिएका छ । पस्तत पाठयपुस्ककाे लिङग, उमेर, पर्सा, जात, जाति, धर्मसस्कति, वर्ग, भुगाेल, विज्ञान पविधि र लाेकतान्त्रिक मुल्यमान्यताकाे आधारमा अध्ययन गरी निष्कष निकालिएका छ । अध्ययनबाट पाठयपुस्तककाे विभिन्न विधाकाे् पाठबाट अपक्षित सामाजिक सन्तुलन झल्केकाे देखिन्छ । निधारित पाठयपुस्तकमा केटाकेटी र वृद्धलाइ बुझाउन नाम र वाक्यगत पसङगमा कमी दखिन्छ । युवा तथा वयस्ककाे क्रियाकलापसम्बद्ध पसङग पशस्त देखिन्छन । उमरगत आधारमा पाठयपुस्तक सन्तुलित दखिन्छ । यसमा कन पनि जातिगत विभदसमत दखिदन । यसल निम्न, मध्यम र उच्च वर्गलाइ समटका छ । यसमा वगीय विभद झल्किदन । मालिक सस्कति र पहिचानलाइ उत्कृष्ट तरिकाले पस्तृत गर्न सककालया समाजसापेक्ष दृष्टिले उत्कृष्ट देखिन्छ ।Item Item कक्षा नौको नेपाली पाठ्यपुस्तकमा समाविष्ट गद्य विधाका पाठको पठनशीलता(2081) बुढा, वीरेन्द्रकुमार; रमेशप्रसाद भट्टराईAvailable with full text.Item मोदिआइन’ उपन्यासको लैङगिक अध्ययन(2016) अधिकारी, धर्मप्रसाद; सेरबहादुर बाँनियाप्रस्तुत शोधका शीर्षक ‘मोदीआइन उपन्यासका लैङ्गिक अध्ययन’ रहेको छ । यस अनुसन्धानमा जनसङ्ख्या तथा नमुनाका रूपमा साहित्यकार विश्वेश्वरप्रसाद कोइरालाद्वारा लिखित ‘मोदिआइन’ उपन्यासलाई लिइएको छ । प्रस्तुत उपन्यासमा लैङ्गिक प्रयोगको अवस्थाको वर्णन गर्दै लैङ्गिक दृष्टिले उपन्यासमा प्रयुक्त भाषाको विश्लेषण तथा मल्याङ्कन गरिएको छ । प्रस्तुत शोधकार्यका प्रमुख उद्देश्य ‘मोदिआइन’ उपन्यासको लैङ्गिक पक्षको समग्र अध्ययन र विश्लेषण गर्नु रहेको छ । उक्त उद्देश्यमा केन्द्रित भएर लैङ्गिक पक्षको विश्लेषण अन्तर्गत लैङ्गिक अवस्था पत्ता लगाउने, उपन्यासमा समाविष्ट महिला र पुरुषको लैङ्गिक भूमिका (उत्पादनमूलक, अनुत्पादनमूलक, सामुदायिक राजनीतिक) को चित्रण गर्नु, विचारपरक, चरित्रपरक र भाषापरक अध्ययन गर्नु, लैङ्गिक चेतनाको विश्लेषण गर्नु र उपन्यासमा निर्दिष्ट पक्षहरूको लेखाजोखा गरी निष्कर्ष एवम् सुझाव प्रस्तुत गरिएको छ । यस शोधमा मूल रूपमा सामग्री सङ्कलन गदा पुस्तकालयीय विधि तथा अध्ययन विश्लेषणमा वर्णनात्मक विधिको प्रयोग गरिएको छ । यस क्रममा साझा प्रकाशनद्वारा मुद्रित साहित्यकार विश्वेश्वरप्रसाद कोइरालाको ‘मोदिआइन’ उपन्यासलाई प्राथमिक स्रोत र लैङ्गिक विषयसँग सम्बन्धित पाठयपुस्तहरू, शोधप्रतिवेदन, पत्रपत्रिकामा प्रकाशित लख रचना, शोध निर्देशकको निर्देशन आदिलाई द्वितीय स्रोतको रूपमा लिइएको छ । हाम्रो पुरुष प्रधान नेपाली समाजमा नारीका आवश्यकता र चाहनालाई कुनै पनि मूल्य नदिई कुण्ठित पारिएको हुन्छ । नारीहरूमाथि हुने गरेको शोषण र दमनलाई सहेर नबसी आफ्नो अस्तित्व रक्षाका लागि सघर्षरत रहनु पर्ने लैङ्गिक चेतना ‘मोदिआइन’ उपन्यासमा उठान भएको पाइन्छ । तसर्थ यस अनुसन्धानले ‘मोदिआइन’ उपन्यासमा रहेको लैङ्गिक समानता, समता, महिला सशक्तीकरण जस्ता पक्षहरूको जानकारी प्रदान गरेकोले लैङ्गिकता सम्बन्धी औपचारिक कार्यक्रम, लैङ्गिक समानताका लागि नारी आवाजहरू बुलन्द गर्न, भावी अनुसन्धान गर्न र शिक्षण सिकाइ कार्यमा समेत सीमित मात्रामा भए पनि यो अध्ययन उपयोगी बन्न सफल हुने अपेक्षा राखिएको छ ।Item कक्षा ९ र १० का नेपाली पाठ्यपुस्तकमा समावेशिता(2079) Rai, Ramkumar राई, रामकुमार; ईश्वर कुमार श्रेष्ठNot availabe.Item स्नातक तहका विद्यार्थीको संसक्ति पहिचान र प्रयोग(2082) सोडारी, सुजन; राजेन्द्र खनालप्रस्तुत अनुसन्धान स्नातक तहका विद्यार्थीको संसक्ति पहिचान र प्रयोगमा आधारित छ । विद्यार्थीमा संसक्तिप्रतिको बुझाइ र व्यावहारिक सामथ्र्यबिचमा रहेको रिक्तता निरूपण गर्नु अनुसन्धानको केन्द्रीय समस्या हो । यस अध्ययनको मख्य उद्देश्य स्नातक तह दोस्रो वर्षका विद्यार्थीमा रहेको साङकथनिक संरचनाको ज्ञान र बाधको पहिचान गर्नु रहेको छ । विद्यार्थीमा रहेको व्याकरणिक र कोशीय संसक्ति पहिचान र प्रयोग क्षमताको तुलना गर्नु अध्ययनको अर्को उद्देश्य रहेको छ । प्रस्तुत अध्ययन काठमाडौ उपत्यकाभित्रका चारओटा क्याम्पसमा अध्ययनरत स्नातक तह, दोस्रो वर्षका २०२ जना विद्याथीका प्रतिक्रियामा आधारित छ । यसमा ह्यालिडे र हसन (१९७६) को संसक्ति सिद्धान्तद्वारा प्रस्तावित व्याकरणिक ससक्तिका छ र कोशीय संसक्तिका पाँच प्रकारहरूमा मात्र परिसीमित गरिएको छ । यस अनुसन्धानमा प्रत्यक्षवादी दार्शनिक आधारको अवलम्बन गरिएको छ । संसक्तिलाई साङख्यिकीय रूपमा मापन गर्न सकिने वस्तुगत यथार्थका रूपमा ग्रहण गरिएकाले यसको तŒवमीमांसा वस्तवादी र यथार्थपरक रहेको छ । ज्ञानमीमांसाका दृष्टिले निगमनात्मक पद्धितको प्रयोग गरी संरचित प्रश्नावली र क्षमता परीक्षण साधनकाबाट तथ्याङक सङकलन गरी संसक्तिसम्बन्धी ज्ञान पहिचान गरिएको छ । त्यसैगरी मूल्यमीमांसाअन्तर्गत अनुसन्धान प्रक्रियालाई अध्येताको व्यक्तिगत पूर्वाग्रहबाट मक्त राखी तटस्थ एवम मूल्यमुक्त पद्धतिको प्रयोग गरिएको छ । प्रस्तुत शोधप्रबन्ध परिमाणात्मक अनुसन्धान ढाँचाअन्तर्गत विवरणात्मक र तुलनात्मक ढाँचामा आधारित छ । काठमाडौ उपत्यकाका स्नातक तह, दोस्रो वर्षमा अध्ययनरत ६३४ जना विद्याथीबाट चारओटा क्याम्पसमा (दुई आङगिक र दुई सामुदायिक) सरल यादृच्छिक नमना छनोट प्रक्रियामार्फत २०२ जना विद्यार्थीलाइ सहभागी गराइएको छ । तथ्याङक सङकलनका लागि प्राथमिक स्रोतका रूपमा लिकर्ट स्केलमा आधारित संरचित प्रश्नावली र संसक्ति पहिचान प्रयोग क्षमता परीक्षण गर्न संरचित पश्नावली साधनका प्रयोग गरिएको छ । द्वितीयक स्रोतका रूपमा सङकथन विश्लेषणसँग सम्बन्धित शोधकार्य, पुस्तक, लेखरचना र पाठयक्रमको सहयोग लिइएको छ । सङकलित तथ्याङकहरूको विश्लेषण औसत, मानक विचलन, प्रतिशत र टी परीक्षण विधिद्वारा साङख्यिकीय विश्लेषण गरिएको छ । अनुसन्धानका मुख्य प्राप्तिका रूपमा विद्यार्थीमा संसक्तिसम्बन्धी सैद्धान्तिक ज्ञानको बुझाइ ८० प्रतिशत देखिएको छ । संसक्तिका व्यावहारिक पहिचान र प्रयोग क्षमता भने मध्यम स्तर (औसत २.९ देखि ३.२ सम्म) को रहेको पाइयो । व्याकरणिक ससक्तिअन्तर्गत सर्वनाम र संयोजकको पहिचान र प्रयोगमा विद्यार्थी राम्रा देखिए भने कालिक र स्थानिक संसक्तिका पहिचान र प्रयोगमा मध्यम स्तर देखियो । लोप, प्रतिस्थापन जस्ता सूक्ष्म साङकथनिक संरचनाको पहिचान र प्रयोगमा तुलनात्मक रूपमा कमजोर देखिएका छन । कोशीय संसक्तिमा पुनरावृत्ति, पर्यायवाची, विपरीतार्थी र समावेशात्मक ससक्तिको ज्ञान राम्रो देखिए तापनि सन्निधानका पहिचानमा विद्यार्थीमा अन्योल वा कमजोर पाइयो । चरहरूको तुलनात्मक विश्लेषण गर्दा संस्थाको प्रकृति, विषयगत र लैङगिकताका आधारमा संसक्ति पहिचान र प्रयोग क्षमतामा सार्थक भिन्नता नरहेको पाइयो । भाषिक पृष्ठभूमि र विद्यालय तहको शिक्षाको माध्यम भाषाका आधारमा विद्यार्थीको क्षमतामा सार्थक भिन्नता पाइएको छ । यसमा अन्य मातृभाषी र संस्थागत विद्यालय तहको शिक्षाको माध्यम भाषा पृष्ठभूमि भएका विद्यार्थीको स्तर उच्च देखिएको छ । प्रस्तुत अध्ययनबाट संस्थाको प्रकृतिका कारण विद्यार्थीको संसक्ति पहिचान र प्रयोग क्षमतामा सार्थक भिन्नता हुँदैन । यसै गरी मूल विषय नेपाली र मूल विषय अन्य अध्ययन गर्ने विद्यार्थीको संसक्ति पहिचान प्रयोग क्षमतामा पनि सार्थक भिन्नता हुँदैन । अध्ययनले लैङगिकताका कारण विद्यार्थीको संसक्ति पहिचान र प्रयोग क्षमतामा फरक पर्दैन तर भाषिक पृष्ठभूमिका आधारमा नेपाली मातृभाषी र अन्य मातृभाषी विद्याथीबिच तथा विद्यालय तहको शिक्षा सामुदायिक र संस्थागत विद्यालयबाट आर्जन गरेका विद्यार्थीको संसक्ति पहिचान र प्रयोग क्षमतामा भने स्पष्ट र सार्थक भिन्नता हन्छ भन्ने निष्कर्ष प्राप्त भएको छ । विद्यार्थीको प्राज्ञिक लेखनलाई स्तरीय र तार्किक बनाउन पाठयक्रममा संसक्तिका सूक्ष्म पक्षहरूको सचेत शिक्षण र प्रयोगात्मक अभ्यास गराउनु अपरिहार्य देखिन्छ । यस अध्ययनको उपयोगिता पाठयक्रम निमाणमा सङकथन व्याकरण समावेश गर्न, शिक्षकहरूलाई प्रयोगात्मक शिक्षण पद्धति अपनाउन र आगामी शोधार्थीहरूलाई सङकथन विश्लेषणको क्षेत्रमा थप अनुसन्धान गर्नका लागि नीतिगत एवम व्यावहारिक आधार प्रदान गर्ने सन्दर्भमा महत्वपूर्ण रहेको छ ।Item कपिलवस्तु जिल्लामा बाेलिने थारु भाषा र नेपाली भाषाकाे व्याकरणात्मक काेटीका आधारमा व्यतिरेकी अध्ययन(2009) अधिकारी, प्रकाश ( Adhikari, Prakash); भाेजराज ढुङ्गेलशाधशीषक ; कपिलवस्तमा जिल्लामा बालिन थारू भाषा र नपाली भाषाका व्याकरणात्मक काटिका आधारमा व्यतिरकी अध्ययन शाधाथी ; पकाश अधिकारी शाधनिदशक ; पा. भाजराज ढङगल विभाग÷क्याम्पस ; नपाली भाषा शिक्षा विभाग, विश्वविद्यालय क्याम्पस, त्रि.वि., कीतिपर । शक्षिक वष ; २०६३–०६५ पष्ठ सङख्या ; ८५+११ जम्मा परिच्छद ; पाच शाध पक्रिया पस्तत अध्ययन कपिलवस्त जिल्लाअन्तगत (शिवपर, शिवगढी, गगाली र वीरपर) चार वटा गा.वि.समा बालिन थारू भाषालाइ कन्दित गरी अध्ययन गरिएका छ । सामगी सङकलनका लागि उक्त क्षत्रका थारू भाषी मल वक्ताहरूलाइ आधार बनाइएका छ । यसरी सङकलित सामगीलाइ शद्धता र विश्वसनीयताका लागि उक्त क्षत्रका अन्य थारू भाषी वक्ताहरूबाट रुज गराइएका छ । सङकलित सामगीलाइ नपाली भाषाका सापक्षतामा व्यतिरकी अध्ययन गरिएका छ । शाध निष्कष थारू भाषा नपालमा बालिन नपाली, मथिली र भाजपरी पछि चाथा स्थानमा बालिन भाषा हा । थारू भाषा नपालका एक वटा जिल्लामा पथम, पाच वटा जिल्लामा द्वितीय र ना वटा जिल्लामा ततीय स्थानमा पदछ । थारू र नपाली दब भाषामा दइ पकारका लिङग र वचन पाइन्छ । परुषका आधारमा दब भाषामा पथम, द्वितीय र ततीय परुषका पयाग गरिन्छ । आदरका आधारमा नपाली भाषामा आदरका पाच तह दखापर तापनि थारू भाषामा मख्यतः दइ वटा तह रहका पाइन्छ । थारू र नपाली दब भाषामा सात वटा विभक्तिका पयाग भएका पाइन्छ । थारू नपाली दब भाषामा कालका समान स्थिति रहका छ भन थारू भाषामा चार वटा पक्ष र नपाली भाषामा पाच वटा पक्ष रहका छन । दब भाषामा सामान्याथक, विध्यथक र अनिश्चयाथक भावका पयाग भएका पाइन्छ । वाच्यका आधारमा दब भाषामा तीन वट वाच्यका पयाग भएका पाइन्छ । थारू र नपाली दब भाषामा करण, अकरण र परणाथक वाक्यका पयाग भएका पाइन्छ ।Item पाल्पा जिल्लाका कक्षा सातमा अध्ययनरत विद्यार्थीहरुकाे पठनवाेध क्षमताकाे अध्ययन(2013) पाण्डेय, सीता ( Pandeya, Sita); शालिकराम पाैडेलAvailable in fulltextItem नेपाली र सन्थाल भाषाका ब्याकरण काेटीहरुकाे तुलना(2015) दाहाल, कृष्णप्रसाद ( Dahal, Krishna Prasad); विष्णुप्रसाद काेइरालानेपाली र सन्थाली भाषाका व्याकरणिक कोटिहरुको तुलनात्मक अध्ययन शोधको उद्देश्य शोधको उद्देश्य शोधको उद्देश्य शोधको उद्देश्य प्रस्तुत शोधपत्र त्रि.वि.वि. शिक्षा शास्त्र संकाय नोपली भाषा शिक्षा विभाग एम.एड (नेपा शि ५९८) पाठ्यांशको पयोजनका लागि तयार पारिएको हो । तथापि समग्रमा यस शोधकार्यको उद्देश्य निम्नानुसार रहका छन् । क) सन्थाली भाषको परिचय दिनु । ख) सन्थाली भाषाका व्याकरणिक कोटिहरुको परिचय दिनु । ग) सन्थाली व्याकरणिक कोटिहरुलाई नेपाली सँग तुलना गर्नु र समानता तथा भिन्नता केलाउनु । शोध प्रक्रिया वा अध्ययन विधिशोध प्रक्रिया वा अध्ययन विधिशोध प्रक्रिया वा अध्ययन विधिशोध प्रक्रिया वा अध्ययन विधि यो शोध अध्ययनमा सन्थाली भाषा लिपि र व्याकरणको सामान्य परिचय दिइएको छ । यस अध्क्ययनमा अध्ययन गर्नु पर्ने व्याकरणिक कोटिहरु (बचन, पुरुष, लिङ्ग, आदर, काल, पक्ष, भाव र वाच्य) का आधारमा नेपाली सँग तुलना गर्न पुस्तकालयीय ढाँचामा यो अध्ययन पुरा गरिएको छ । यसै गरी यो शोध अध्ययनका लागि प्राथमिक श्रोत र द्वितीय श्रोतलाई नै समावेश गरिएको छ अन्तर्वार्ता यस अध्ययनका लागि सन्थाली भाषाका ज्ञाता वा विज्ञहरु सँग प्रश्नावली बनाई अन्तर्वार्ता लिइएको छ । छलफल यस शोध अध्ययनको लागि सन्थाली भाषाका ज्ञाताहरु सँग बसेर छलफल गरिएको छ । शोधकर्ताले सन्थाली जाति र भाषा सम्बन्धि लेखिएका पुस्तक, पत्रपत्रिका, शोधकार्य सङकलन गरिएको छ । निष्कर्ष निष्कर्ष निष्कर्ष निष्कर्ष सन्थाल जाति हडप्पा सभ्यता (हिहिडि पिपिडि) बाट विकसित हुँदै आएका होड जाति भन्दछन भने भारतको झारखण्डमा मुल थलो भएका र ओल चिकि लिपिको आग्नेली भाषा परिवार भित्रको सन्थाली भाषा बोल्छन् । आफ्नो छुट्टै भाषा, धर्म, संस्कृति र परम्परा भएको तर नेपालमा भने लोपोन्मुख अवस्थामा रहेका छन् । व्यञ्जन वर्णका अक्षरमा सबैमा अगाडी स्वरवर्ण जाडिएका मात्र रहन्छन् । जसमा छ वटा स्वर वर्ण र चौबिस वटा मात्र व्यञ्जन वर्ण छन् । व्याकरणिक कोटिहरुमा तुलना गर्दा नेपाली भाषामा एक बचन र बहुबचन हुन्छ भने सन्थाली भाषामा एक बचन, द्विवचन र बहुबचन गरी तीन किसिमका छन् । यस्तै पुरुष दुवै भाषामा तीन प्रकारका छन् भने लिङ्ग पनि पुलिङ्ग, स्त्रीलिङ्ग गरी दुई प्रकारका नै छन् । नेपाली भाषाका व्याकरणकोटिमा आदर चार किसिमको पाइन्छ तर सन्थालीमा आदर निम्न मध्यम र उच्च गरी तीन किसिमको मात्रै पाइन्छ । काल दुवै भाषामा तीनवटा छन् । भुतकालमा पक्ष भने नेपाली भाषामा पाँच प्रकारका छन् तर सन्थाली भाषामा तीन प्रकारका मात्र रहेको पाइन्छ । अज्ञात भुत पक्षलाई सामान्य भूत तथा अभ्यस्त भूतलाई अपुर्ण भूतमा नै राखिएको छ । यसैगरी भावका आधारमा पनि नेपाली र सन्थाली भाषामा भिन्नता पाइदैन । वाच्यमा आधारमा तुलना गरेर हेर्दा दुवै भाषामा कत–कर्म र भाव वाच्य नै रहेको पाइएको छ ।Item कक्षा छमा अध्ययनरत विदयार्थीहरुकाे शब्दभण्डार क्षमता(2015) घिसिङ, बद्री कुमार ( Ghising, Badri Kumar); विष्णुप्रसाद काेइरालाकक्षा छमा अध्ययनरत विद्यार्र्थी हरूको शब्द भण्डार क्षमता शीर्षक प्रस्तुत शोधपत्र त्रिभुवन विश्वविदयालय शिक्षा शास्त्र सङकाय, कनकाई बहुमुखी क्याम्पस नेपाली शिक्षा विभाग अन्तर्गत एम.एड. दोस्रो वर्षको नेपा.शि. ५९८ पाठयांशको प्रयोजनका लागि तयार गरिएको छ । यो शोधपत्र झापा जिल्लाका कक्षा छमा अध्ययनरत विदयाथीहरूको शब्द भण्डार क्षमताको अध्ययनमा केन्द्रित रहेको छ । विदयालयको स्वरुपको आधारमा, लिङगगत आधारमा र भाषिक पृष्ठभमिका आधारमा तुलनात्मक अध्ययन गर्नु यस शोधकार्यको प्रमुख उददेश्य रहेको छ । सामुदायिक र संस्थागत विदयालयका विदयार्थीको शब्द भण्डार क्षमता पहिचान गर्नका लागि झापा जिल्लाका पाँचवटा सामुदायिक र पाँचवटा संस्थागत विदयालयका १०÷१० जना विदयार्थीलाई प्रतिनिधि नमुनाका रुपमा छनोट गरिएको छ । पहिचानात्मक शब्दभण्डार क्षमतको पहिचानका लागि २० वटा र उत्पादनात्मक शब्दभण्डार क्षमताको पहिचानको लागि ३० वटा प्रश्नहरू समावेश गरी परीक्षण सम्पन्न गरिएको छ । प्राप्ताङकको व्याख्या विश्लेषण गर्न मध्यमान, मानक विचलन र प्रतिशत जस्ता साङख्यिकीको प्रयोग गरिएको छ । सामुदायिक विदयालयका ६० प्रतिशत विदयाथीहरू मध्यमानभन्दा माथि र ४० प्रतिशत विदयाथीहरू मध्यमानभन्दा तल रहेका पाइयो भने संस्थागत विदयालयका ४४ प्रतिशत विदयार्थी मध्यमानभन्दा माथि र ५६ प्रतिशत विदयार्थी मध्यमानभन्दा तल रहेका देखियो । यसरी मध्यमानका दृष्टिले संस्थागत विदयालयकाभन्दा सामुदायिक विदयालयका विदयार्थी राम्रा रहेको पाइया । संस्थागत विदयालयभन्दा सामुदायिक विदयालयका छात्राहरूको शब्द भण्डार क्षमता राम्रा रहेको तथा सामुदायिक विदयालयका छात्रभन्दा छात्राको शब्द भण्डार क्षमता राम्रो रहेको पाइयो । सामदायिक विदयालयकाभन्दा संस्थागत विदयालयका मातृभाषी विदयार्थीको शब्द भण्डार क्षमता राम्रा रहेको पाइयो । संस्थागत विदयालयको भन्दा सामुदायिक विदयालयका विमातृभाषीको शब्द भण्डार राम्रा रहेको पाइयो । संस्थागत विदयालयका विदयाथीहरूको पहिचानात्मक शब्द भण्डार क्षमता सामुदायिक विदयालयको तुलनामा उच्च रहेको पाइयो ।Item कक्षा सातमा अध्ययनरत विधार्थीहरुकाे तत्सम शब्द उच्चारणमा गर्ने त्रुटि(2016) निराैला, लक्ष्मण ( Niraula, Laxman); शेरबहादुर बानियाँक) कक्षा सातमा अध्ययनरत विद्यार्थीहरुको तत्सम शब्द उच्चारणमा देखिने त्रुटि निम्न लिखित आधारमा पत्ता लगाउनु (१) घोषत्व, प्राणत्व, स्वरागमन, रेफ, ऋ र खुट्टा काटेर र ध्वनि उच्चारण तथा संयुक्त वर्णमा प्रयोग भएका शब्द उच्चारणमा देखिने त्रुटि (२) सामुदायिक र संस्थागत विद्यालयको त्रुटिको अवस्था नियाल्नु (३) नेपाली मातृभाषी र विमातृभाषीको त्रुटि अन्तर केलाउनु ख) तत्सम शब्द उच्चरणमा देखिने त्रुटिका कारणहरु पत्ता लगाउनु ग) उच्चारणमा देखिने त्रुटि निराकरणका लागि सुझाव प्रस्तुत गर्नु शोधको सीमा क) यस अध्ययनको त्रुटि विश्लेषण झापा जिल्लाको विर्तामोड नगरपालिकाका चार सामुदायिक र चार संस्थागत विद्यालयका कक्षा सातमा अध्ययन गर्ने ८० जना विद्यार्थीबाट तथ्याङ्क सङ्कलन गरी प्रस्तुत गरिएको छ । ख) छनोट गर्दा प्रत्येक विद्यालयबाट पाँच छात्र र पाँच छात्रा समावेश गरिएको छन् । ग) छनोट गर्दा नेपाली मातृभाषी र विमातृभाषी मिलाई हरेक विद्यालयबाट पाँच नेपाली मातृभाषी र पाँच नेपाली विमातृभाषी समावेश छन् । घ) छनोटमा छात्र संख्या ४० र छात्रा संख्या ४० साथै नेपाली मातृभाषी ४० र नेपाली विमातृभाषी ४० लिइएका छन् । शोध प्रक्रिया गुणत्मक विधिका आधारमा सामाग्री (तत्सम शब्द) सङ्कलन गरी क्षेत्रीय विधि प्रयोग गरेर हरेक विद्यँलयमा गई प्रतिनिधि पाँच छात्र र पाँच छात्रालई शब्द उच्चरण गर्न लगाई उच्चारणको अवस्था टिपोट तथा रेकर्ड गरेर तुलनात्मक रुपमा अनुसूची तथा तालिकामा देखाइएको छ । अनुसूची तथा तालिका प्रस्तुत गर्दा नाम शब्दको अलग, विशेषण शब्दको अलग, नेपाली मातृभाषीको अलग, नेपाली विमातृभाषीको अलग, सामुदायिक विद्यालयको अलग र संस्थागत विद्यालयको अलग तथ्याङ्क र तालिका बनाई प्राप्त तथ्याङ्कका आधारमा तुलनात्मक विश्लेषण गरिएको छ । तुलनात्मक विश्लेषण गर्दा नेपाली मातृभाषी र विमाातृभाषीको उच्चारणमा देखिने त्रुटिको अन्तर प्रतिशत समेत देखाउने काम गरिएको छ । शोधको अन्त्यमा निष्कर्ष निकालेर अध्याय पाँचममा सुझाव प्रस्तुत गरी शोध प्रक्रिया समापन गरिएको छ । अवधारणात्मक ढाँचा १) पुस्तक छनौटः कक्षा सातको नेपाली पाठ्यपुस्तक २) क्षेत्र निर्धारणः तत्सम शब्द ३) शोध क्षेत्रको निर्धारणः उच्चारण ४) घोषत्व, प्राणत्व, स्वरागमन, रेफ, ऋ र खुट्टा काटेर र ध्वनि उच्चारण तथा संयुक्त वर्णमा प्रयोग भएका शब्द सम्बन्धित त्रुटिको व्याख्या विश्लेषण ।Item कक्षा नौको नेपाली पाठ्य पुस्तकमा समाविष्ट अभ्यास(2014) पोखरेल, पवित्रा कुमारी; विप्रहरि दाहालकक्षा नौको नेपाली पाठ्य पुस्तकमा समाविष्ट अभ्यास शीर्षकको यस अध्ययनका उद्देश्यहरू कक्षा नौको नेपाली पाठ्य पुस्तकमा प्रयुक्त अभ्यासको वर्गीकरण गर्नु र उद्देश्य र सिपगत दृष्टिले विश्लेषण गर्नु रहेका छन्क़ । यिनै उद्देश्य प्राप्तिका लागि प्रश्नगत, सिपगत आधारमा, अभ्यासको वर्गीकरण गरी अध्ययन गरिएको छ । अध्ययनका क्रममा पाठ्य पुस्तकमा रहेका अभ्यासको वर्गीकरण र सिपगत वितरणको आधारलाई तालिका र वृत्तचित्रमा देखाइ स्पष्ट पार्नुका साथै ब्याख्या र विश्लेषण गरिएको छ । उक्त विश्लेषणबाट अभ्यासका राम्रा र नराम्रा दुवै पक्षको उजागर गरिएको छ । प्रस्तुत शोधपत्र मूल रूपमा वर्णनात्मक र विश्लेषणात्मक विधिमा आधारित रहेको छ । यसमा पुस्तकालयीय विधिको प्रयोग गरिएको हुनाले मुख्य सामग्रीका रूपमा कक्षा नौको पाठ्यपुस्तक, पाठ्यक्रम र शिक्षक निर्देशिकालाई लिइएको छ । कक्षा नौको नेपाली पाठ्य पुस्तकमा समाविष्ट अभ्यासहरूमा के कस्ता प्रश्नहरू समावेश गरिएका छन्, कस्ता कस्ता प्रश्नहरू के कति प्रतिशत समावेश गरिएका छन् र ती अभ्यासहरूको वर्गीकरण गर्ने र तिनमा भएका कमी कमजोरीहरूप्रति सुझाव पेश गर्ने उद्देश्य अनुरूप शोधपत्र अघि बढेको छ । क) कक्षा नौको नेपाली पाठ्य पुस्तकमा बहु वैकल्पिक प्रश्न समावेश गरिएको छ । तल दिइएका मध्ये नमिल्नेमा रेजा () लगाउनुहोस् भनिएको छ । तर प्रश्न निर्माण गर्ने आधारमा भने ‘स्टेम मान्यता नकारात्मक हुनुहुन्न’ भनिएको छ । यी प्रश्नहरू विद्धार्थीहरूको स्तरभन्दा अति नै सजिलो भएको पाइन्छ । ख) खाली ठाउँ भर्ने प्रश्नमा बीचमा नै खाली ठाउँ राखिएको छ र खाली ठाउँमा भर्ने ठीक उत्तर पछाडि कोष्ठकमा दिइएको छ । यसरी खाली ठाउँ भर्ने प्रश्न दुई तरिकाले राखिएको छ । प्रश्न निर्माण गर्ने आधारमा पछाडि कोष्ठकमा उत्तर दिनु पर्ने कुरा उल्लेख छैन तर पाठ्य पुस्तकमा भने विकल्प उत्तर पछाडि कोष्ठकमा दिएर विद्यार्थीहरूलाई सजिलो बनाइदिएको देखिन्छ । ग) ठिक बेठिक छुट्याउने आधारहरू धेरै उल्लेख गरिएको छ तर कक्षा नौको नेपाली पाठ्य पुस्तकमा ठिक बेठिक छुट्याउने प्रश्नहरू समावेश भएको पाइँदैन । घ) जोडा मिलाउने प्रश्न निर्माणका आधारमा ‘प्रतिक्रिया स्तम्भमा बढी पदहरू राखिनु पर्दछ’ भनिएको छ । तर कक्षा नौको नेपाली पाठ्य पुस्तकका अभ्यासमा उद्दीपदक र प्रतिक्रिया स्तम्भमा बराबरी पदहरू राखिएको पाइन्छ । अन्य भने प्रश्न निर्माणका आधारमा नै भएको पाइन्छ । ङ) निबन्धात्मक प्रश्न निर्माण गर्ने आधार र स्वरूप अन्तर्गत वर्णन गर्ने, सारांश लेख्ने, तुलना गर्ने, स्वतन्त्र अभिव्यक्ति दिने, राय व्यक्त गर्ने, छलफल गर्ने र वर्गीकरण गर्ने, सङ्क्षेपमा लेख्ने, दृष्टान्त दिने, पुष्टि गर्ने र मूल्याङ्कन गर्ने प्रश्न समावेश हुनुपर्ने कुरा उल्लेख गरिएको छ । कक्षा नौको नेपाली पाठ्य पुस्तकमा वर्णन गर्ने, सारांश लेख्ने, तुलना गर्ने, स्वतन्त्र अभिव्यक्ति दिने, राय व्यक्त गर्ने, छलफल गर्ने, सङ्क्षेपमा लेख्ने र पुष्टि गर्ने खालका प्रश्नहरू समावेश गरिएका छन् भने वर्गीकरण गर्ने, दृष्टान्त दिने र मूल्याङ्कन गर्ने प्रश्न पाठ्य पुस्तकमा समावेश भएको देखिंदैन । च) संक्षिप्त प्रश्न निर्माण गर्ने आधार र स्वरूप अन्तर्गत कारण दिने, परिभाषा दिने, उदाहरण दिने, फरक देखाउन, सामान्य स्मृति, टिप्पणी देखाउने, सूची दिने, सङ्क्षेपीकरण गर्ने, को, के, कसरी, कहिले, कहाँ आदिको उत्तर दिने प्रकृतिका प्रश्नहरू समावेश गर्नु पर्ने कुरा उल्लेख छ । कक्षा नौको नेपाली पाठ्य पुस्तकमा उदाहरण दिने, फरक देखाउने, सूची दिने, सङ्क्षेपीकरण गर्ने र को, के, कसरी, कहिले, कहाँ, आदिको उत्तर दिने खालका प्रश्नहरू समावेश छन् भने परिभाषा दिने, सामान्य स्मृति, टिप्पणी देखाउने खालका प्रश्नहरू समावेश गरिएको पाइँदैन । छ) पाठ्य पुस्तकमा रहेका अभ्यासको वर्गीकरणलाई हेर्दा जम्मा १०१२ ओटा प्रश्नहरू रहेको पाइन्छ । त्यसमध्ये सङ्क्षिप्त उत्तरात्मक प्रश्न १६१ (१५.९१%) ओटा, निबन्धात्मक प्रश्न ६६ (६.५२%) ओटा, व्याकरणात्मक अभ्यास २४६ (२४.३१%) ओटा, वाक्यमा प्रयोग गर्ने १३९ (१३.७४%) ओटा, शुद्ध उच्चारण गर्ने १३३ (१३.१४%) ओटा, अर्थ भन्ने प्रश्न १२२ (१२.०६%) ओटा, मौखिक रूपमा उत्तर दिने प्रश्न ४५ (४.४५%) ओटा, जोडा मिलाउने प्रश्न २६ (२.५७%) ओटा, खाली ठाउँ भर्ने प्रश्न ३० (२.९६%) ओटा, सिर्जनात्मक अभ्यासका लागि २१ (२.०८%) ओटा, सच्याएर सार्ने प्रश्न ८ (०.२०%) ओटा, सस्वर वाचन गर्ने प्रश्न ४ (०.४०%) ओटा, वाचन गर्ने प्रश्न ४ (०.४०%) ओटा, बहु वैकल्पिक प्रश्न ३ (०.३०%) ओटा, सङ्क्षेपीकरण गर्ने प्रश्न २ (०.२०%) ओटा, र बुँदा टिपोट गर्ने प्रश्न २ (०.२०%) ओटा रहेका छन् ।Item गुञ्जनगर गा. वि. स. अन्तर्गत कक्षा आठमा अध्ययनरत विद्यार्थीहरुको वादविवाद लेखन क्षमताको अध्ययन(2012) वाग्ले, रामभक्त; कुल प्रसाद ढुङ्गानाNot availableItem दाेस्राे बाटाे कथाकाे सङ्कथन विश्लेषण(2024) आचार्य, मधु ( Acharya, Madhu); वासुदेव विष्ट ( Bashudev Bista )प्रस्तुत शोधपत्र त्रिभुवन विश्वविद्यालय नेपाली भाषा शिक्षा विभाग अन्तर्गत स्नातकोत्तर तह (एम.एड.) चौथो सेमेस्टरको ९नेपा। शि। ५४४० पाठ्यांशको लागि तयार पारिएको छ । प्रस्तुत शोध दोस्रो बाटो कथाको सङ्कथन विश्लेषण रहेको छ । प्रस्तुत शोधपत्र गुणात्मक प्रकृतिको भएकाले यो अध्ययन वर्णनात्मक र विश्लेषणात्मक विधिमा आधारित छ । जसका लागि सामग्री सङ्कलन प्रकाशित पुस्तकहरूबाट अध्ययन गरिएको छ । यस शोधपत्रमा प्राथमिक सामग्रीका रूपमा दोस्रो बाटो कथालाई लिइएको छ । द्वितीयक सामग्रीका रूपमा सङ्कथन विश्लेषण सम्बन्धी पाठ्यपुस्तक, शोध प्रतिवेदन, पत्रपत्रिकालाई लिइएको छ । प्रस्तुत शोधमा कथ्य र लेख्य रूपमा रहेका सन्दर्भ, प्रसङ्ग र अर्थपूर्ण भाषिक अभिव्यक्तिले सङ्कथनको निर्माण गरेको पाइन्छ । प्रस्तुत दोस्रो बाटो कथामा प्रयुक्त सार्वनामिक, स्थानिक, कालिक, संयोजक, प्रतिस्थापन, लोप, निपात, पुनरावृत्ति र कोशीय अर्थ सम्बद्धक जस्ता सम्बद्धकहरूको प्रयोग गरिएको पाइन्छ । प्रस्तुत दोस्रो बाटो कथामा प्रयुक्त सम्बद्धक र सम्बद्धन सारपूर्ण सिङ्गो सान्दर्भिक अभिव्यक्तिका लागि उपयुक्त र अर्थपूर्ण रहेका छन् । यस शोधपत्रमा पहिलो अध्यायमा वा पहिलो परिच्छेदमा अध्ययको उद्देश्य तीन ओटा रहेका छन् जसमा दोस्रो बाटो कथामा प्रयुक्त समबद्धकहरुको पहिचान गरी तिनको स्थिति केलाउनु, कथामा प्रयुक्त सम्बद्धकहरुको पहिचान गरी तिनको स्थिाति केलाउनु, कथामा प्रयुक्त सम्बद्धनहरुको पहिचान गरी तिनको स्थिति केलाउनु र सम्बद्धक र सम्बद्धनका दृष्टिले दोस्रो बाटो कथाको उपयुक्तता निक्र्यौल गर्ने बारेमा रहेका छ । यसमा समस्याकथन तीन ओटा रहेको छन् । अध्ययनको महत्य र औचित्य, अध्ययनको सीमाङ्कन राखी व्याख्या गरिएको छ । दोस्रो अध्यायनका सैद्धान्तिक साहित्यको समीक्षा पुनरावलोकन पूर्व सहित्यको महत्व र प्रयोग र सङ्कथनको सैद्धान्तिक धारणात्मक संरचनाको व्याख्या गरिएको छ । तेस्रो अध्यायमा अध्ययन विधि र ढाँचा उल्लेख गरिएको छ । यसमा वर्णनात्मक, गुणात्मक विधिको उपयोग गरी तयार पारिएको छ । तथ्याङक सङ्कलनका साधनभित्र प्राथमिक स्रोत भागीरथी श्रेष्ठको रातो गुलाफ कथा संग्रहभित्रको दोस्रो बाटो कथालाई लिई उपयोग गरिएको छ भने, द्धितीय स्रोत अन्तर्गत सङ्कथन विश्लेषणसंग सम्बन्धित लेखहरु, प्रकाशित, अप्रकाशित पुस्तकहरु, अध्ययन प्रतिवेदनहरु तथा विज्ञहरुको सल्लाह सुझाव र परामर्शलाई द्धितीयक स्र्रोतका रुपमा लिइएको छ । अध्ययनको क्षेत्र, तथ्याङ्कको व्याख्या विश्लेषण र शोधपत्रको रुपरेखा उल्लेख गरिएको छ । चौथो परिच्छेदमा सङ्कथनका युक्तिको आधारमा अथवा सम्बद्धक र सम्बद्धनका प्रकारका आधारमा रातो गुलाफ कथा सङ्ग्रह भित्रको दोस्रो बाटो कथाको व्याख्या र विश्लेषण गरिएको छ । पाँचौ अध्यायमा÷परिच्छेदमा शोध कार्यको सारांश निष्कर्ष सुझाबहरु र शोधको उपयोगितालाई विश्लेषण गरिएको छ ।Item अनिवार्य नेपाली र ऐच्छिक नेपाली कक्षा– ११ का २०६८ सालमा सोधिएका प्रश्नपत्रहरूको अध्ययन(2012) साह , सुगन्धी कुमारी; मदन राज बरालNot availableItem राजवंशी मातृभाषी विद्यार्थीहरुले नेपाली भाषाको वाक्यगठनमा गर्ने त्रृटिहरुको अध्ययन(2014) ढकाल, डम्बरकुमारी; नवीनकुमार शर्माNot available