Nepali Language Education

Permanent URI for this collectionhttps://hdl.handle.net/20.500.14540/67

Browse

Recent Submissions

Now showing 1 - 20 of 744
  • Thumbnail Image
    Item
    कक्षा नौको नेपाली पाठयपुस्तकको समाजसापेक्ष अध्ययन
    (2081) खड्का सन्ताेषी; दावा शेर्पा
    कक्षा नौ को नेपाली पाठ्य पुस्तकको समाजसापेक्ष अध्ययन विषयक पस्तत शाध अध्ययनलाइ कक्षा नौ को नेपाली पाठ्य पुस्तक (२०७९) लाई लिङ्ग, उमेर, पेसा, जातजाति र धर्म संस्कृतिकाे दृष्टिले समाजसापेक्ष अध्ययन गनु तथा कक्षा नौ को नेपाली पाठ्य पुस्तकलाई वर्ग , भूगोल, विज्ञान प्रविधि र लोकतान्त्रिक मूल्य मान्यताकाे दृष्टिले समाजसापेक्ष विश्लेषण गर्नु गरी दुई उद्दश्यमा आधारित रहर परा गरिएका छ । पस्तत शाेधकार्य लाई व्यवस्थित, वस्तुपुरक र वैज्ञानिक ढङगले अगाडि बढाउन र अपक्षित उद्देश्यहरू हासिल गन गणात्मक ढाचाभित्र वणनात्मक विधि पयाेग गरिएका छ । शाेधपत्रमा पहिला उद्देश्यअन्तगत कक्षा नौकाे नेपाली पाठयपुस्तकमा पस्तत समाजका लिङग, उमर, पसा, जातजाति, धमसस्कति र वग तथा दासा उद्दश्यअन्तगत भगाल, विज्ञानपविधि र लाकतान्त्रिक मल्यमान्यताका क्रमशः अध्ययन गरिएका छ । यसका लागि छनाट गरिएका नमना पाठयपुस्तकमा पहाड, तराई, हिमाल, उपत्यकाे, अन्तराष्टिय र विविध परिवशका चित्रण गरी सामाजिक सन्तल कायम गरिएका छ । विज्ञानपविधिका पयाेग र लाेकतान्त्रिक मुल्यमान्यताकाे आधारमा पनि पाठयपुस्तक समाजसापेक्ष देखिएकाे छ । समसामयिक चिन्तनकाे दृष्टिले पाठयपुस्तकलाई समयसापेक्ष तुल्याइएकाे छ । निम्न वगीय समाजका दष्टिकाेण, गरिबीकाे पीडा र वर्तमान समयमा विदसिएर त्यहाकाे सखसयल र माजमस्तीमा डबपछि मातृभुमि र आमाबुबालाई बिसिन पवत्ति आदि समस्याहरू खडा गरी तिनका समाधानाथ चेतनामुलक सन्देश दिएर पाठयपुस्तकलाई समाजसापेक्ष बनाइएकाे छ । विधागत सन्तुलनकाे दृष्टिले पुराना पाठयपुस्तक र नँया पाठयपुस्तक समान देखिएका छन तर पुराना पाठयपुस्तकभन्दा नँया पाठयपुस्तक वर्तमान समयकाे समस्या, समाजमा विद्यमान गरिबी र पचलित समावशी मालिक सस्कतिलाइ उजागर गन करामा अगाडि देखिएकाे छ । या तलनात्मक ढङगल व्यावहारिक, समसामयिक, विद्याथीपुरक, शिक्षण सिकाइमत्री र सामाजिक दखिएका छ । पस्तत पाठयपुस्ककाे लिङग, उमेर, पर्सा, जात, जाति, धर्मसस्कति, वर्ग, भुगाेल, विज्ञान पविधि र लाेकतान्त्रिक मुल्यमान्यताकाे आधारमा अध्ययन गरी निष्कष निकालिएका छ । अध्ययनबाट पाठयपुस्तककाे विभिन्न विधाकाे् पाठबाट अपक्षित सामाजिक सन्तुलन झल्केकाे देखिन्छ । निधारित पाठयपुस्तकमा केटाकेटी र वृद्धलाइ बुझाउन नाम र वाक्यगत पसङगमा कमी दखिन्छ । युवा तथा वयस्ककाे क्रियाकलापसम्बद्ध पसङग पशस्त देखिन्छन । उमरगत आधारमा पाठयपुस्तक सन्तुलित दखिन्छ । यसमा कन पनि जातिगत विभदसमत दखिदन । यसल निम्न, मध्यम र उच्च वर्गलाइ समटका छ । यसमा वगीय विभद झल्किदन । मालिक सस्कति र पहिचानलाइ उत्कृष्ट तरिकाले पस्तृत गर्न सककालया समाजसापेक्ष दृष्टिले उत्कृष्ट देखिन्छ ।
  • Thumbnail Image
    Item
    राजेश्वरी खण्डकाव्यको संसक्तिपरक अध्ययन
    (2082) रावल, कमलबहादुर; केशव भुसाल
    Available in Fulltext
  • Thumbnail Image
    Item
    कक्षा नौको नेपाली पाठ्यपुस्तकमा समाविष्ट गद्य विधाका पाठको पठनशीलता
    (2081) बुढा, वीरेन्द्रकुमार; रमेशप्रसाद भट्टराई
    Available with full text.
  • Thumbnail Image
    Item
    मोदिआइन’ उपन्यासको लैङगिक अध्ययन
    (2016) अधिकारी, धर्मप्रसाद; सेरबहादुर बाँनिया
    प्रस्तुत शोधका शीर्षक ‘मोदीआइन उपन्यासका लैङ्गिक अध्ययन’ रहेको छ । यस अनुसन्धानमा जनसङ्ख्या तथा नमुनाका रूपमा साहित्यकार विश्वेश्वरप्रसाद कोइरालाद्वारा लिखित ‘मोदिआइन’ उपन्यासलाई लिइएको छ । प्रस्तुत उपन्यासमा लैङ्गिक प्रयोगको अवस्थाको वर्णन गर्दै लैङ्गिक दृष्टिले उपन्यासमा प्रयुक्त भाषाको विश्लेषण तथा मल्याङ्कन गरिएको छ । प्रस्तुत शोधकार्यका प्रमुख उद्देश्य ‘मोदिआइन’ उपन्यासको लैङ्गिक पक्षको समग्र अध्ययन र विश्लेषण गर्नु रहेको छ । उक्त उद्देश्यमा केन्द्रित भएर लैङ्गिक पक्षको विश्लेषण अन्तर्गत लैङ्गिक अवस्था पत्ता लगाउने, उपन्यासमा समाविष्ट महिला र पुरुषको लैङ्गिक भूमिका (उत्पादनमूलक, अनुत्पादनमूलक, सामुदायिक राजनीतिक) को चित्रण गर्नु, विचारपरक, चरित्रपरक र भाषापरक अध्ययन गर्नु, लैङ्गिक चेतनाको विश्लेषण गर्नु र उपन्यासमा निर्दिष्ट पक्षहरूको लेखाजोखा गरी निष्कर्ष एवम् सुझाव प्रस्तुत गरिएको छ । यस शोधमा मूल रूपमा सामग्री सङ्कलन गदा पुस्तकालयीय विधि तथा अध्ययन विश्लेषणमा वर्णनात्मक विधिको प्रयोग गरिएको छ । यस क्रममा साझा प्रकाशनद्वारा मुद्रित साहित्यकार विश्वेश्वरप्रसाद कोइरालाको ‘मोदिआइन’ उपन्यासलाई प्राथमिक स्रोत र लैङ्गिक विषयसँग सम्बन्धित पाठयपुस्तहरू, शोधप्रतिवेदन, पत्रपत्रिकामा प्रकाशित लख रचना, शोध निर्देशकको निर्देशन आदिलाई द्वितीय स्रोतको रूपमा लिइएको छ । हाम्रो पुरुष प्रधान नेपाली समाजमा नारीका आवश्यकता र चाहनालाई कुनै पनि मूल्य नदिई कुण्ठित पारिएको हुन्छ । नारीहरूमाथि हुने गरेको शोषण र दमनलाई सहेर नबसी आफ्नो अस्तित्व रक्षाका लागि सघर्षरत रहनु पर्ने लैङ्गिक चेतना ‘मोदिआइन’ उपन्यासमा उठान भएको पाइन्छ । तसर्थ यस अनुसन्धानले ‘मोदिआइन’ उपन्यासमा रहेको लैङ्गिक समानता, समता, महिला सशक्तीकरण जस्ता पक्षहरूको जानकारी प्रदान गरेकोले लैङ्गिकता सम्बन्धी औपचारिक कार्यक्रम, लैङ्गिक समानताका लागि नारी आवाजहरू बुलन्द गर्न, भावी अनुसन्धान गर्न र शिक्षण सिकाइ कार्यमा समेत सीमित मात्रामा भए पनि यो अध्ययन उपयोगी बन्न सफल हुने अपेक्षा राखिएको छ ।
  • Thumbnail Image
    Item
    कक्षा ९ र १० का नेपाली पाठ्यपुस्तकमा समावेशिता
    (2079) Rai, Ramkumar राई, रामकुमार; ईश्वर कुमार श्रेष्ठ
    Not availabe.
  • Thumbnail Image
    Item
    स्नातक तहका विद्यार्थीको संसक्ति पहिचान र प्रयोग
    (2082) सोडारी, सुजन; राजेन्द्र खनाल
    प्रस्तुत अनुसन्धान स्नातक तहका विद्यार्थीको संसक्ति पहिचान र प्रयोगमा आधारित छ । विद्यार्थीमा संसक्तिप्रतिको बुझाइ र व्यावहारिक सामथ्र्यबिचमा रहेको रिक्तता निरूपण गर्नु अनुसन्धानको केन्द्रीय समस्या हो । यस अध्ययनको मख्य उद्देश्य स्नातक तह दोस्रो वर्षका विद्यार्थीमा रहेको साङकथनिक संरचनाको ज्ञान र बाधको पहिचान गर्नु रहेको छ । विद्यार्थीमा रहेको व्याकरणिक र कोशीय संसक्ति पहिचान र प्रयोग क्षमताको तुलना गर्नु अध्ययनको अर्को उद्देश्य रहेको छ । प्रस्तुत अध्ययन काठमाडौ उपत्यकाभित्रका चारओटा क्याम्पसमा अध्ययनरत स्नातक तह, दोस्रो वर्षका २०२ जना विद्याथीका प्रतिक्रियामा आधारित छ । यसमा ह्यालिडे र हसन (१९७६) को संसक्ति सिद्धान्तद्वारा प्रस्तावित व्याकरणिक ससक्तिका छ र कोशीय संसक्तिका पाँच प्रकारहरूमा मात्र परिसीमित गरिएको छ । यस अनुसन्धानमा प्रत्यक्षवादी दार्शनिक आधारको अवलम्बन गरिएको छ । संसक्तिलाई साङख्यिकीय रूपमा मापन गर्न सकिने वस्तुगत यथार्थका रूपमा ग्रहण गरिएकाले यसको तŒवमीमांसा वस्तवादी र यथार्थपरक रहेको छ । ज्ञानमीमांसाका दृष्टिले निगमनात्मक पद्धितको प्रयोग गरी संरचित प्रश्नावली र क्षमता परीक्षण साधनकाबाट तथ्याङक सङकलन गरी संसक्तिसम्बन्धी ज्ञान पहिचान गरिएको छ । त्यसैगरी मूल्यमीमांसाअन्तर्गत अनुसन्धान प्रक्रियालाई अध्येताको व्यक्तिगत पूर्वाग्रहबाट मक्त राखी तटस्थ एवम मूल्यमुक्त पद्धतिको प्रयोग गरिएको छ । प्रस्तुत शोधप्रबन्ध परिमाणात्मक अनुसन्धान ढाँचाअन्तर्गत विवरणात्मक र तुलनात्मक ढाँचामा आधारित छ । काठमाडौ उपत्यकाका स्नातक तह, दोस्रो वर्षमा अध्ययनरत ६३४ जना विद्याथीबाट चारओटा क्याम्पसमा (दुई आङगिक र दुई सामुदायिक) सरल यादृच्छिक नमना छनोट प्रक्रियामार्फत २०२ जना विद्यार्थीलाइ सहभागी गराइएको छ । तथ्याङक सङकलनका लागि प्राथमिक स्रोतका रूपमा लिकर्ट स्केलमा आधारित संरचित प्रश्नावली र संसक्ति पहिचान प्रयोग क्षमता परीक्षण गर्न संरचित पश्नावली साधनका प्रयोग गरिएको छ । द्वितीयक स्रोतका रूपमा सङकथन विश्लेषणसँग सम्बन्धित शोधकार्य, पुस्तक, लेखरचना र पाठयक्रमको सहयोग लिइएको छ । सङकलित तथ्याङकहरूको विश्लेषण औसत, मानक विचलन, प्रतिशत र टी परीक्षण विधिद्वारा साङख्यिकीय विश्लेषण गरिएको छ । अनुसन्धानका मुख्य प्राप्तिका रूपमा विद्यार्थीमा संसक्तिसम्बन्धी सैद्धान्तिक ज्ञानको बुझाइ ८० प्रतिशत देखिएको छ । संसक्तिका व्यावहारिक पहिचान र प्रयोग क्षमता भने मध्यम स्तर (औसत २.९ देखि ३.२ सम्म) को रहेको पाइयो । व्याकरणिक ससक्तिअन्तर्गत सर्वनाम र संयोजकको पहिचान र प्रयोगमा विद्यार्थी राम्रा देखिए भने कालिक र स्थानिक संसक्तिका पहिचान र प्रयोगमा मध्यम स्तर देखियो । लोप, प्रतिस्थापन जस्ता सूक्ष्म साङकथनिक संरचनाको पहिचान र प्रयोगमा तुलनात्मक रूपमा कमजोर देखिएका छन । कोशीय संसक्तिमा पुनरावृत्ति, पर्यायवाची, विपरीतार्थी र समावेशात्मक ससक्तिको ज्ञान राम्रो देखिए तापनि सन्निधानका पहिचानमा विद्यार्थीमा अन्योल वा कमजोर पाइयो । चरहरूको तुलनात्मक विश्लेषण गर्दा संस्थाको प्रकृति, विषयगत र लैङगिकताका आधारमा संसक्ति पहिचान र प्रयोग क्षमतामा सार्थक भिन्नता नरहेको पाइयो । भाषिक पृष्ठभूमि र विद्यालय तहको शिक्षाको माध्यम भाषाका आधारमा विद्यार्थीको क्षमतामा सार्थक भिन्नता पाइएको छ । यसमा अन्य मातृभाषी र संस्थागत विद्यालय तहको शिक्षाको माध्यम भाषा पृष्ठभूमि भएका विद्यार्थीको स्तर उच्च देखिएको छ । प्रस्तुत अध्ययनबाट संस्थाको प्रकृतिका कारण विद्यार्थीको संसक्ति पहिचान र प्रयोग क्षमतामा सार्थक भिन्नता हुँदैन । यसै गरी मूल विषय नेपाली र मूल विषय अन्य अध्ययन गर्ने विद्यार्थीको संसक्ति पहिचान प्रयोग क्षमतामा पनि सार्थक भिन्नता हुँदैन । अध्ययनले लैङगिकताका कारण विद्यार्थीको संसक्ति पहिचान र प्रयोग क्षमतामा फरक पर्दैन तर भाषिक पृष्ठभूमिका आधारमा नेपाली मातृभाषी र अन्य मातृभाषी विद्याथीबिच तथा विद्यालय तहको शिक्षा सामुदायिक र संस्थागत विद्यालयबाट आर्जन गरेका विद्यार्थीको संसक्ति पहिचान र प्रयोग क्षमतामा भने स्पष्ट र सार्थक भिन्नता हन्छ भन्ने निष्कर्ष प्राप्त भएको छ । विद्यार्थीको प्राज्ञिक लेखनलाई स्तरीय र तार्किक बनाउन पाठयक्रममा संसक्तिका सूक्ष्म पक्षहरूको सचेत शिक्षण र प्रयोगात्मक अभ्यास गराउनु अपरिहार्य देखिन्छ । यस अध्ययनको उपयोगिता पाठयक्रम निमाणमा सङकथन व्याकरण समावेश गर्न, शिक्षकहरूलाई प्रयोगात्मक शिक्षण पद्धति अपनाउन र आगामी शोधार्थीहरूलाई सङकथन विश्लेषणको क्षेत्रमा थप अनुसन्धान गर्नका लागि नीतिगत एवम व्यावहारिक आधार प्रदान गर्ने सन्दर्भमा महत्वपूर्ण रहेको छ ।
  • Thumbnail Image
    Item
    कपिलवस्तु जिल्लामा बाेलिने थारु भाषा र नेपाली भाषाकाे व्याकरणात्मक काेटीका आधारमा व्यतिरेकी अध्ययन
    (2009) अधिकारी, प्रकाश ( Adhikari, Prakash); भाेजराज ढुङ्गेल
    शाधशीषक ; कपिलवस्तमा जिल्लामा बालिन थारू भाषा र नपाली भाषाका व्याकरणात्मक काटिका आधारमा व्यतिरकी अध्ययन शाधाथी ; पकाश अधिकारी शाधनिदशक ; पा. भाजराज ढङगल विभाग÷क्याम्पस ; नपाली भाषा शिक्षा विभाग, विश्वविद्यालय क्याम्पस, त्रि.वि., कीतिपर । शक्षिक वष ; २०६३–०६५ पष्ठ सङख्या ; ८५+११ जम्मा परिच्छद ; पाच शाध पक्रिया पस्तत अध्ययन कपिलवस्त जिल्लाअन्तगत (शिवपर, शिवगढी, गगाली र वीरपर) चार वटा गा.वि.समा बालिन थारू भाषालाइ कन्दित गरी अध्ययन गरिएका छ । सामगी सङकलनका लागि उक्त क्षत्रका थारू भाषी मल वक्ताहरूलाइ आधार बनाइएका छ । यसरी सङकलित सामगीलाइ शद्धता र विश्वसनीयताका लागि उक्त क्षत्रका अन्य थारू भाषी वक्ताहरूबाट रुज गराइएका छ । सङकलित सामगीलाइ नपाली भाषाका सापक्षतामा व्यतिरकी अध्ययन गरिएका छ । शाध निष्कष थारू भाषा नपालमा बालिन नपाली, मथिली र भाजपरी पछि चाथा स्थानमा बालिन भाषा हा । थारू भाषा नपालका एक वटा जिल्लामा पथम, पाच वटा जिल्लामा द्वितीय र ना वटा जिल्लामा ततीय स्थानमा पदछ । थारू र नपाली दब भाषामा दइ पकारका लिङग र वचन पाइन्छ । परुषका आधारमा दब भाषामा पथम, द्वितीय र ततीय परुषका पयाग गरिन्छ । आदरका आधारमा नपाली भाषामा आदरका पाच तह दखापर तापनि थारू भाषामा मख्यतः दइ वटा तह रहका पाइन्छ । थारू र नपाली दब भाषामा सात वटा विभक्तिका पयाग भएका पाइन्छ । थारू नपाली दब भाषामा कालका समान स्थिति रहका छ भन थारू भाषामा चार वटा पक्ष र नपाली भाषामा पाच वटा पक्ष रहका छन । दब भाषामा सामान्याथक, विध्यथक र अनिश्चयाथक भावका पयाग भएका पाइन्छ । वाच्यका आधारमा दब भाषामा तीन वट वाच्यका पयाग भएका पाइन्छ । थारू र नपाली दब भाषामा करण, अकरण र परणाथक वाक्यका पयाग भएका पाइन्छ ।
  • Thumbnail Image
    Item
  • Thumbnail Image
    Item
    नेपाली र सन्थाल भाषाका ब्याकरण काेटीहरुकाे तुलना
    (2015) दाहाल, कृष्णप्रसाद ( Dahal, Krishna Prasad); विष्णुप्रसाद काेइराला
    नेपाली र सन्थाली भाषाका व्याकरणिक कोटिहरुको तुलनात्मक अध्ययन शोधको उद्देश्य शोधको उद्देश्य शोधको उद्देश्य शोधको उद्देश्य प्रस्तुत शोधपत्र त्रि.वि.वि. शिक्षा शास्त्र संकाय नोपली भाषा शिक्षा विभाग एम.एड (नेपा शि ५९८) पाठ्यांशको पयोजनका लागि तयार पारिएको हो । तथापि समग्रमा यस शोधकार्यको उद्देश्य निम्नानुसार रहका छन् । क) सन्थाली भाषको परिचय दिनु । ख) सन्थाली भाषाका व्याकरणिक कोटिहरुको परिचय दिनु । ग) सन्थाली व्याकरणिक कोटिहरुलाई नेपाली सँग तुलना गर्नु र समानता तथा भिन्नता केलाउनु । शोध प्रक्रिया वा अध्ययन विधिशोध प्रक्रिया वा अध्ययन विधिशोध प्रक्रिया वा अध्ययन विधिशोध प्रक्रिया वा अध्ययन विधि यो शोध अध्ययनमा सन्थाली भाषा लिपि र व्याकरणको सामान्य परिचय दिइएको छ । यस अध्क्ययनमा अध्ययन गर्नु पर्ने व्याकरणिक कोटिहरु (बचन, पुरुष, लिङ्ग, आदर, काल, पक्ष, भाव र वाच्य) का आधारमा नेपाली सँग तुलना गर्न पुस्तकालयीय ढाँचामा यो अध्ययन पुरा गरिएको छ । यसै गरी यो शोध अध्ययनका लागि प्राथमिक श्रोत र द्वितीय श्रोतलाई नै समावेश गरिएको छ अन्तर्वार्ता यस अध्ययनका लागि सन्थाली भाषाका ज्ञाता वा विज्ञहरु सँग प्रश्नावली बनाई अन्तर्वार्ता लिइएको छ । छलफल यस शोध अध्ययनको लागि सन्थाली भाषाका ज्ञाताहरु सँग बसेर छलफल गरिएको छ । शोधकर्ताले सन्थाली जाति र भाषा सम्बन्धि लेखिएका पुस्तक, पत्रपत्रिका, शोधकार्य सङकलन गरिएको छ । निष्कर्ष निष्कर्ष निष्कर्ष निष्कर्ष सन्थाल जाति हडप्पा सभ्यता (हिहिडि पिपिडि) बाट विकसित हुँदै आएका होड जाति भन्दछन भने भारतको झारखण्डमा मुल थलो भएका र ओल चिकि लिपिको आग्नेली भाषा परिवार भित्रको सन्थाली भाषा बोल्छन् । आफ्नो छुट्टै भाषा, धर्म, संस्कृति र परम्परा भएको तर नेपालमा भने लोपोन्मुख अवस्थामा रहेका छन् । व्यञ्जन वर्णका अक्षरमा सबैमा अगाडी स्वरवर्ण जाडिएका मात्र रहन्छन् । जसमा छ वटा स्वर वर्ण र चौबिस वटा मात्र व्यञ्जन वर्ण छन् । व्याकरणिक कोटिहरुमा तुलना गर्दा नेपाली भाषामा एक बचन र बहुबचन हुन्छ भने सन्थाली भाषामा एक बचन, द्विवचन र बहुबचन गरी तीन किसिमका छन् । यस्तै पुरुष दुवै भाषामा तीन प्रकारका छन् भने लिङ्ग पनि पुलिङ्ग, स्त्रीलिङ्ग गरी दुई प्रकारका नै छन् । नेपाली भाषाका व्याकरणकोटिमा आदर चार किसिमको पाइन्छ तर सन्थालीमा आदर निम्न मध्यम र उच्च गरी तीन किसिमको मात्रै पाइन्छ । काल दुवै भाषामा तीनवटा छन् । भुतकालमा पक्ष भने नेपाली भाषामा पाँच प्रकारका छन् तर सन्थाली भाषामा तीन प्रकारका मात्र रहेको पाइन्छ । अज्ञात भुत पक्षलाई सामान्य भूत तथा अभ्यस्त भूतलाई अपुर्ण भूतमा नै राखिएको छ । यसैगरी भावका आधारमा पनि नेपाली र सन्थाली भाषामा भिन्नता पाइदैन । वाच्यमा आधारमा तुलना गरेर हेर्दा दुवै भाषामा कत–कर्म र भाव वाच्य नै रहेको पाइएको छ ।
  • Thumbnail Image
    Item
    कक्षा छमा अध्ययनरत विदयार्थीहरुकाे शब्दभण्डार क्षमता
    (2015) घिसिङ, बद्री कुमार ( Ghising, Badri Kumar); विष्णुप्रसाद काेइराला
    कक्षा छमा अध्ययनरत विद्यार्र्थी हरूको शब्द भण्डार क्षमता शीर्षक प्रस्तुत शोधपत्र त्रिभुवन विश्वविदयालय शिक्षा शास्त्र सङकाय, कनकाई बहुमुखी क्याम्पस नेपाली शिक्षा विभाग अन्तर्गत एम.एड. दोस्रो वर्षको नेपा.शि. ५९८ पाठयांशको प्रयोजनका लागि तयार गरिएको छ । यो शोधपत्र झापा जिल्लाका कक्षा छमा अध्ययनरत विदयाथीहरूको शब्द भण्डार क्षमताको अध्ययनमा केन्द्रित रहेको छ । विदयालयको स्वरुपको आधारमा, लिङगगत आधारमा र भाषिक पृष्ठभमिका आधारमा तुलनात्मक अध्ययन गर्नु यस शोधकार्यको प्रमुख उददेश्य रहेको छ । सामुदायिक र संस्थागत विदयालयका विदयार्थीको शब्द भण्डार क्षमता पहिचान गर्नका लागि झापा जिल्लाका पाँचवटा सामुदायिक र पाँचवटा संस्थागत विदयालयका १०÷१० जना विदयार्थीलाई प्रतिनिधि नमुनाका रुपमा छनोट गरिएको छ । पहिचानात्मक शब्दभण्डार क्षमतको पहिचानका लागि २० वटा र उत्पादनात्मक शब्दभण्डार क्षमताको पहिचानको लागि ३० वटा प्रश्नहरू समावेश गरी परीक्षण सम्पन्न गरिएको छ । प्राप्ताङकको व्याख्या विश्लेषण गर्न मध्यमान, मानक विचलन र प्रतिशत जस्ता साङख्यिकीको प्रयोग गरिएको छ । सामुदायिक विदयालयका ६० प्रतिशत विदयाथीहरू मध्यमानभन्दा माथि र ४० प्रतिशत विदयाथीहरू मध्यमानभन्दा तल रहेका पाइयो भने संस्थागत विदयालयका ४४ प्रतिशत विदयार्थी मध्यमानभन्दा माथि र ५६ प्रतिशत विदयार्थी मध्यमानभन्दा तल रहेका देखियो । यसरी मध्यमानका दृष्टिले संस्थागत विदयालयकाभन्दा सामुदायिक विदयालयका विदयार्थी राम्रा रहेको पाइया । संस्थागत विदयालयभन्दा सामुदायिक विदयालयका छात्राहरूको शब्द भण्डार क्षमता राम्रा रहेको तथा सामुदायिक विदयालयका छात्रभन्दा छात्राको शब्द भण्डार क्षमता राम्रो रहेको पाइयो । सामदायिक विदयालयकाभन्दा संस्थागत विदयालयका मातृभाषी विदयार्थीको शब्द भण्डार क्षमता राम्रा रहेको पाइयो । संस्थागत विदयालयको भन्दा सामुदायिक विदयालयका विमातृभाषीको शब्द भण्डार राम्रा रहेको पाइयो । संस्थागत विदयालयका विदयाथीहरूको पहिचानात्मक शब्द भण्डार क्षमता सामुदायिक विदयालयको तुलनामा उच्च रहेको पाइयो ।
  • Thumbnail Image
    Item
    कक्षा सातमा अध्ययनरत विधार्थीहरुकाे तत्सम शब्द उच्चारणमा गर्ने त्रुटि
    (2016) निराैला, लक्ष्मण ( Niraula, Laxman); शेरबहादुर बानियाँ
    क) कक्षा सातमा अध्ययनरत विद्यार्थीहरुको तत्सम शब्द उच्चारणमा देखिने त्रुटि निम्न लिखित आधारमा पत्ता लगाउनु (१) घोषत्व, प्राणत्व, स्वरागमन, रेफ, ऋ र खुट्टा काटेर र ध्वनि उच्चारण तथा संयुक्त वर्णमा प्रयोग भएका शब्द उच्चारणमा देखिने त्रुटि (२) सामुदायिक र संस्थागत विद्यालयको त्रुटिको अवस्था नियाल्नु (३) नेपाली मातृभाषी र विमातृभाषीको त्रुटि अन्तर केलाउनु ख) तत्सम शब्द उच्चरणमा देखिने त्रुटिका कारणहरु पत्ता लगाउनु ग) उच्चारणमा देखिने त्रुटि निराकरणका लागि सुझाव प्रस्तुत गर्नु शोधको सीमा क) यस अध्ययनको त्रुटि विश्लेषण झापा जिल्लाको विर्तामोड नगरपालिकाका चार सामुदायिक र चार संस्थागत विद्यालयका कक्षा सातमा अध्ययन गर्ने ८० जना विद्यार्थीबाट तथ्याङ्क सङ्कलन गरी प्रस्तुत गरिएको छ । ख) छनोट गर्दा प्रत्येक विद्यालयबाट पाँच छात्र र पाँच छात्रा समावेश गरिएको छन् । ग) छनोट गर्दा नेपाली मातृभाषी र विमातृभाषी मिलाई हरेक विद्यालयबाट पाँच नेपाली मातृभाषी र पाँच नेपाली विमातृभाषी समावेश छन् । घ) छनोटमा छात्र संख्या ४० र छात्रा संख्या ४० साथै नेपाली मातृभाषी ४० र नेपाली विमातृभाषी ४० लिइएका छन् । शोध प्रक्रिया गुणत्मक विधिका आधारमा सामाग्री (तत्सम शब्द) सङ्कलन गरी क्षेत्रीय विधि प्रयोग गरेर हरेक विद्यँलयमा गई प्रतिनिधि पाँच छात्र र पाँच छात्रालई शब्द उच्चरण गर्न लगाई उच्चारणको अवस्था टिपोट तथा रेकर्ड गरेर तुलनात्मक रुपमा अनुसूची तथा तालिकामा देखाइएको छ । अनुसूची तथा तालिका प्रस्तुत गर्दा नाम शब्दको अलग, विशेषण शब्दको अलग, नेपाली मातृभाषीको अलग, नेपाली विमातृभाषीको अलग, सामुदायिक विद्यालयको अलग र संस्थागत विद्यालयको अलग तथ्याङ्क र तालिका बनाई प्राप्त तथ्याङ्कका आधारमा तुलनात्मक विश्लेषण गरिएको छ । तुलनात्मक विश्लेषण गर्दा नेपाली मातृभाषी र विमाातृभाषीको उच्चारणमा देखिने त्रुटिको अन्तर प्रतिशत समेत देखाउने काम गरिएको छ । शोधको अन्त्यमा निष्कर्ष निकालेर अध्याय पाँचममा सुझाव प्रस्तुत गरी शोध प्रक्रिया समापन गरिएको छ । अवधारणात्मक ढाँचा १) पुस्तक छनौटः कक्षा सातको नेपाली पाठ्यपुस्तक २) क्षेत्र निर्धारणः तत्सम शब्द ३) शोध क्षेत्रको निर्धारणः उच्चारण ४) घोषत्व, प्राणत्व, स्वरागमन, रेफ, ऋ र खुट्टा काटेर र ध्वनि उच्चारण तथा संयुक्त वर्णमा प्रयोग भएका शब्द सम्बन्धित त्रुटिको व्याख्या विश्लेषण ।
  • Thumbnail Image
    Item
    कक्षा नौको नेपाली पाठ्य पुस्तकमा समाविष्ट अभ्यास
    (2014) पोखरेल, पवित्रा कुमारी; विप्रहरि दाहाल
    कक्षा नौको नेपाली पाठ्य पुस्तकमा समाविष्ट अभ्यास शीर्षकको यस अध्ययनका उद्देश्यहरू कक्षा नौको नेपाली पाठ्य पुस्तकमा प्रयुक्त अभ्यासको वर्गीकरण गर्नु र उद्देश्य र सिपगत दृष्टिले विश्लेषण गर्नु रहेका छन्क़ । यिनै उद्देश्य प्राप्तिका लागि प्रश्नगत, सिपगत आधारमा, अभ्यासको वर्गीकरण गरी अध्ययन गरिएको छ । अध्ययनका क्रममा पाठ्य पुस्तकमा रहेका अभ्यासको वर्गीकरण र सिपगत वितरणको आधारलाई तालिका र वृत्तचित्रमा देखाइ स्पष्ट पार्नुका साथै ब्याख्या र विश्लेषण गरिएको छ । उक्त विश्लेषणबाट अभ्यासका राम्रा र नराम्रा दुवै पक्षको उजागर गरिएको छ । प्रस्तुत शोधपत्र मूल रूपमा वर्णनात्मक र विश्लेषणात्मक विधिमा आधारित रहेको छ । यसमा पुस्तकालयीय विधिको प्रयोग गरिएको हुनाले मुख्य सामग्रीका रूपमा कक्षा नौको पाठ्यपुस्तक, पाठ्यक्रम र शिक्षक निर्देशिकालाई लिइएको छ । कक्षा नौको नेपाली पाठ्य पुस्तकमा समाविष्ट अभ्यासहरूमा के कस्ता प्रश्नहरू समावेश गरिएका छन्, कस्ता कस्ता प्रश्नहरू के कति प्रतिशत समावेश गरिएका छन् र ती अभ्यासहरूको वर्गीकरण गर्ने र तिनमा भएका कमी कमजोरीहरूप्रति सुझाव पेश गर्ने उद्देश्य अनुरूप शोधपत्र अघि बढेको छ । क) कक्षा नौको नेपाली पाठ्य पुस्तकमा बहु वैकल्पिक प्रश्न समावेश गरिएको छ । तल दिइएका मध्ये नमिल्नेमा रेजा () लगाउनुहोस् भनिएको छ । तर प्रश्न निर्माण गर्ने आधारमा भने ‘स्टेम मान्यता नकारात्मक हुनुहुन्न’ भनिएको छ । यी प्रश्नहरू विद्धार्थीहरूको स्तरभन्दा अति नै सजिलो भएको पाइन्छ । ख) खाली ठाउँ भर्ने प्रश्नमा बीचमा नै खाली ठाउँ राखिएको छ र खाली ठाउँमा भर्ने ठीक उत्तर पछाडि कोष्ठकमा दिइएको छ । यसरी खाली ठाउँ भर्ने प्रश्न दुई तरिकाले राखिएको छ । प्रश्न निर्माण गर्ने आधारमा पछाडि कोष्ठकमा उत्तर दिनु पर्ने कुरा उल्लेख छैन तर पाठ्य पुस्तकमा भने विकल्प उत्तर पछाडि कोष्ठकमा दिएर विद्यार्थीहरूलाई सजिलो बनाइदिएको देखिन्छ । ग) ठिक बेठिक छुट्याउने आधारहरू धेरै उल्लेख गरिएको छ तर कक्षा नौको नेपाली पाठ्य पुस्तकमा ठिक बेठिक छुट्याउने प्रश्नहरू समावेश भएको पाइँदैन । घ) जोडा मिलाउने प्रश्न निर्माणका आधारमा ‘प्रतिक्रिया स्तम्भमा बढी पदहरू राखिनु पर्दछ’ भनिएको छ । तर कक्षा नौको नेपाली पाठ्य पुस्तकका अभ्यासमा उद्दीपदक र प्रतिक्रिया स्तम्भमा बराबरी पदहरू राखिएको पाइन्छ । अन्य भने प्रश्न निर्माणका आधारमा नै भएको पाइन्छ । ङ) निबन्धात्मक प्रश्न निर्माण गर्ने आधार र स्वरूप अन्तर्गत वर्णन गर्ने, सारांश लेख्ने, तुलना गर्ने, स्वतन्त्र अभिव्यक्ति दिने, राय व्यक्त गर्ने, छलफल गर्ने र वर्गीकरण गर्ने, सङ्क्षेपमा लेख्ने, दृष्टान्त दिने, पुष्टि गर्ने र मूल्याङ्कन गर्ने प्रश्न समावेश हुनुपर्ने कुरा उल्लेख गरिएको छ । कक्षा नौको नेपाली पाठ्य पुस्तकमा वर्णन गर्ने, सारांश लेख्ने, तुलना गर्ने, स्वतन्त्र अभिव्यक्ति दिने, राय व्यक्त गर्ने, छलफल गर्ने, सङ्क्षेपमा लेख्ने र पुष्टि गर्ने खालका प्रश्नहरू समावेश गरिएका छन् भने वर्गीकरण गर्ने, दृष्टान्त दिने र मूल्याङ्कन गर्ने प्रश्न पाठ्य पुस्तकमा समावेश भएको देखिंदैन । च) संक्षिप्त प्रश्न निर्माण गर्ने आधार र स्वरूप अन्तर्गत कारण दिने, परिभाषा दिने, उदाहरण दिने, फरक देखाउन, सामान्य स्मृति, टिप्पणी देखाउने, सूची दिने, सङ्क्षेपीकरण गर्ने, को, के, कसरी, कहिले, कहाँ आदिको उत्तर दिने प्रकृतिका प्रश्नहरू समावेश गर्नु पर्ने कुरा उल्लेख छ । कक्षा नौको नेपाली पाठ्य पुस्तकमा उदाहरण दिने, फरक देखाउने, सूची दिने, सङ्क्षेपीकरण गर्ने र को, के, कसरी, कहिले, कहाँ, आदिको उत्तर दिने खालका प्रश्नहरू समावेश छन् भने परिभाषा दिने, सामान्य स्मृति, टिप्पणी देखाउने खालका प्रश्नहरू समावेश गरिएको पाइँदैन । छ) पाठ्य पुस्तकमा रहेका अभ्यासको वर्गीकरणलाई हेर्दा जम्मा १०१२ ओटा प्रश्नहरू रहेको पाइन्छ । त्यसमध्ये सङ्क्षिप्त उत्तरात्मक प्रश्न १६१ (१५.९१%) ओटा, निबन्धात्मक प्रश्न ६६ (६.५२%) ओटा, व्याकरणात्मक अभ्यास २४६ (२४.३१%) ओटा, वाक्यमा प्रयोग गर्ने १३९ (१३.७४%) ओटा, शुद्ध उच्चारण गर्ने १३३ (१३.१४%) ओटा, अर्थ भन्ने प्रश्न १२२ (१२.०६%) ओटा, मौखिक रूपमा उत्तर दिने प्रश्न ४५ (४.४५%) ओटा, जोडा मिलाउने प्रश्न २६ (२.५७%) ओटा, खाली ठाउँ भर्ने प्रश्न ३० (२.९६%) ओटा, सिर्जनात्मक अभ्यासका लागि २१ (२.०८%) ओटा, सच्याएर सार्ने प्रश्न ८ (०.२०%) ओटा, सस्वर वाचन गर्ने प्रश्न ४ (०.४०%) ओटा, वाचन गर्ने प्रश्न ४ (०.४०%) ओटा, बहु वैकल्पिक प्रश्न ३ (०.३०%) ओटा, सङ्क्षेपीकरण गर्ने प्रश्न २ (०.२०%) ओटा, र बुँदा टिपोट गर्ने प्रश्न २ (०.२०%) ओटा रहेका छन् ।
  • Thumbnail Image
    Item
  • Thumbnail Image
    Item
    दाेस्राे बाटाे कथाकाे सङ्कथन विश्लेषण
    (2024) आचार्य, मधु ( Acharya, Madhu); वासुदेव विष्ट ( Bashudev Bista )
    प्रस्तुत शोधपत्र त्रिभुवन विश्वविद्यालय नेपाली भाषा शिक्षा विभाग अन्तर्गत स्नातकोत्तर तह (एम.एड.) चौथो सेमेस्टरको ९नेपा। शि। ५४४० पाठ्यांशको लागि तयार पारिएको छ । प्रस्तुत शोध दोस्रो बाटो कथाको सङ्कथन विश्लेषण रहेको छ । प्रस्तुत शोधपत्र गुणात्मक प्रकृतिको भएकाले यो अध्ययन वर्णनात्मक र विश्लेषणात्मक विधिमा आधारित छ । जसका लागि सामग्री सङ्कलन प्रकाशित पुस्तकहरूबाट अध्ययन गरिएको छ । यस शोधपत्रमा प्राथमिक सामग्रीका रूपमा दोस्रो बाटो कथालाई लिइएको छ । द्वितीयक सामग्रीका रूपमा सङ्कथन विश्लेषण सम्बन्धी पाठ्यपुस्तक, शोध प्रतिवेदन, पत्रपत्रिकालाई लिइएको छ । प्रस्तुत शोधमा कथ्य र लेख्य रूपमा रहेका सन्दर्भ, प्रसङ्ग र अर्थपूर्ण भाषिक अभिव्यक्तिले सङ्कथनको निर्माण गरेको पाइन्छ । प्रस्तुत दोस्रो बाटो कथामा प्रयुक्त सार्वनामिक, स्थानिक, कालिक, संयोजक, प्रतिस्थापन, लोप, निपात, पुनरावृत्ति र कोशीय अर्थ सम्बद्धक जस्ता सम्बद्धकहरूको प्रयोग गरिएको पाइन्छ । प्रस्तुत दोस्रो बाटो कथामा प्रयुक्त सम्बद्धक र सम्बद्धन सारपूर्ण सिङ्गो सान्दर्भिक अभिव्यक्तिका लागि उपयुक्त र अर्थपूर्ण रहेका छन् । यस शोधपत्रमा पहिलो अध्यायमा वा पहिलो परिच्छेदमा अध्ययको उद्देश्य तीन ओटा रहेका छन् जसमा दोस्रो बाटो कथामा प्रयुक्त समबद्धकहरुको पहिचान गरी तिनको स्थिति केलाउनु, कथामा प्रयुक्त सम्बद्धकहरुको पहिचान गरी तिनको स्थिाति केलाउनु, कथामा प्रयुक्त सम्बद्धनहरुको पहिचान गरी तिनको स्थिति केलाउनु र सम्बद्धक र सम्बद्धनका दृष्टिले दोस्रो बाटो कथाको उपयुक्तता निक्र्यौल गर्ने बारेमा रहेका छ । यसमा समस्याकथन तीन ओटा रहेको छन् । अध्ययनको महत्य र औचित्य, अध्ययनको सीमाङ्कन राखी व्याख्या गरिएको छ । दोस्रो अध्यायनका सैद्धान्तिक साहित्यको समीक्षा पुनरावलोकन पूर्व सहित्यको महत्व र प्रयोग र सङ्कथनको सैद्धान्तिक धारणात्मक संरचनाको व्याख्या गरिएको छ । तेस्रो अध्यायमा अध्ययन विधि र ढाँचा उल्लेख गरिएको छ । यसमा वर्णनात्मक, गुणात्मक विधिको उपयोग गरी तयार पारिएको छ । तथ्याङक सङ्कलनका साधनभित्र प्राथमिक स्रोत भागीरथी श्रेष्ठको रातो गुलाफ कथा संग्रहभित्रको दोस्रो बाटो कथालाई लिई उपयोग गरिएको छ भने, द्धितीय स्रोत अन्तर्गत सङ्कथन विश्लेषणसंग सम्बन्धित लेखहरु, प्रकाशित, अप्रकाशित पुस्तकहरु, अध्ययन प्रतिवेदनहरु तथा विज्ञहरुको सल्लाह सुझाव र परामर्शलाई द्धितीयक स्र्रोतका रुपमा लिइएको छ । अध्ययनको क्षेत्र, तथ्याङ्कको व्याख्या विश्लेषण र शोधपत्रको रुपरेखा उल्लेख गरिएको छ । चौथो परिच्छेदमा सङ्कथनका युक्तिको आधारमा अथवा सम्बद्धक र सम्बद्धनका प्रकारका आधारमा रातो गुलाफ कथा सङ्ग्रह भित्रको दोस्रो बाटो कथाको व्याख्या र विश्लेषण गरिएको छ । पाँचौ अध्यायमा÷परिच्छेदमा शोध कार्यको सारांश निष्कर्ष सुझाबहरु र शोधको उपयोगितालाई विश्लेषण गरिएको छ ।
  • Thumbnail Image
    Item
  • Thumbnail Image
    Item
  • Thumbnail Image
    Item
    मेरो नेपाली कक्षा चार र सजिलो नेपाली माला कक्षा चार बीचको तुलनात्मक अध्ययन {Mero Nepali kaksha char ra sajilo Nepali mala kaksha char bichko tulanatmak adhyayan}
    (2015) खनाल, कमला (Khanal, Kamala); Not available
    प्रस्तुत शोधपत्र त्रिभुवन विश्वविद्यालय शिक्षाशास्त्र सङ्काय, एम.एड दोस्रो वर्ष नेपाली शिक्षण ५९८ पाठ्यांशको प्रयोजनका लागि तयार पारिएको हो । सरकारी विद्यालयले कार्यान्वयन गरेको मेरो नेपाली कक्षा चार र निजी विद्यालयमा पढाइ हुने सजिलो नेपाली माला चार बीचको तुलनात्मक अध्ययनमा व्याकरणीय ब्यवस्था, शब्दभण्डार, चित्र, वाक्य संरचना, स्तरीयता आदिको भिन्नता पत्ता लगाउनु प्रमुख उद्देश्य रहेको छ । साथै पाठ्यक्रम अनुरूपताको विश्लेषण गर्नु तथा निष्कर्ष र सुझाव दिनुमा नै शोधपत्र केन्द्रित रहेको छ । यस शोधकार्यका लागि सामग्री सङ्कलन गर्ने क्रममा पुस्तकालयीय बिधि अपनाइएको छ । वर्णनात्मक तथा विश्लेषणात्मक पद्धतिका माध्यमबाट समस्याको समाधान गरिएको छ । प्राथमिक स्रोतको रूपमा वि.सं २०५२ मा भरत नेपाली प्याकुरेलद्वारा लेखिएको, दिवाकर ढुङ्गेलद्वारा सम्पादन गरिएको र पछि केहि लेखकहरूद्वारा परिमार्जन गरिएको मेरो नेपाली कक्षा चार र डा. हेमाङ्गराज अधिकारी, लालानाथ सुवेदी, बद्रीविशाल भट्टराई र हरिप्रसाद पराजुलीद्वारा लिखित सजिलो नेपाली माला चारलाई लिइएको छ । द्वितीय स्रोतकोरूपमा तुलनात्मक अध्ययन भएका शोधपत्रहरू तथा सम्बन्धित पाठ्यक्रमहरू र विभिन्न पुस्तकहरू प्रयोग गरिएको छ । यस शोधकार्यलाई पाँच परिच्छेदमा संगठित गरिएको छ पहिलो पारिच्छेदमा शोधपरिचय अन्तरगत शोधशीर्षक, शोधप्रयोजन, शोधसमस्या, शोधका उद्देश्य, पूर्वकार्यको समीक्षा, शोधको औचित्य, शोधको क्षेत्र र सीमा, शोधविधि, सामग्री सङ्कलनविधि र शोधपत्रको रूपरेखा रहेका छन् । परिच्छेद दुईमा पाठ्यपुस्तकको सैद्धान्तिक अवधारणाअन्तरगत भाषा पाठ्यपुस्तकको परिचय, पाठ्यक्रम र पाठ्यपुस्तकको सम्बन्ध, भाषा पाठ्यपुस्तकका अध्ययन विश्लेषणका आधारहरूको सैद्धान्तिकरूपमा ब्याख्या गरिएको छ । भाषा पाठ्यपुस्तकको अध्ययन विश्लेषणका आधारभित्र आन्तरिक वा शैक्षिकपक्षअन्तरगत (विषयवस्तु, विधा प्रस्तुती, भाषिक संरचना र शैली, नमुना अभ्यास, चित्र, भूमिकानिर्देशन) र बााह्य वा भौतिकपक्षअन्तरगत (वनोट, आकार, छपाइ, कागजको स्तर, बँधाइ र मूल्य) को चर्चा गरिएको छ । परिच्छेद तीनमा पाठ्यसामग्रीका अध्ययन विश्लेषणका आधारहरू आन्तरिक वा शैक्षिक पक्ष र बााह्य वा भौतिक पक्षहरूको सैद्धान्तिक अवधारणाअनुरूप दुवै पाठ्यपुस्तक मेरो नेपाली कक्षा चार र सजिलो नेपाली माला चारको अध्ययन विश्लेषण गर्ने काम भएको छ । परिच्छेद चारमा दुवै पाठ्यसामग्री मेरो नेपाली कक्षा चार र सजिलो नेपाली माला चारको तुलना गर्न सजिलोका लागि दुई उपशीर्षक (उद्देश्य र विधागत पाठ, क्षेत्र क्रम र पाठहरू) मा बाँडेर अध्ययन गरिएको छ । पहिलो पाठ्यक्रमका आधारमा मेरो नेपाली कक्षा चार र सजिलो नेपाली माला चारको तुलना गरिएको छ भने पछि दुई पाठ्यसामग्रीलाई तुलना गरिएको छ । त्यस्तै परिच्छेद पाँचमा निष्कर्ष समेटिएको छ । निष्कर्ष अन्तरगत दुवै पाठ्यसामग्री पाठ्यक्रमअनुरूप रहेका, पाठगत विधाहरू त्यति नमिलेको, सुनाइ, बोलाइ र पढाइलाई भन्दा लेखाइमा बढी विशेष जोड दिएको त्यसैमा पनि सजिलो नेपालीमा बोलाइ र सुनाइलाई अभ्यास खण्डमा केही मात्रमा जोड दिएको पाइन्छ । चित्र अभ्यास मेरो नेपालीको तुलनामा सजिलो नेपालीमा कम राखिएको छ । शब्दभण्डार पनि दुवैमा पाठ्यक्रमको अपेक्षा अनुरूप पूरा हुन नसक्नुका साथै वाक्य संरचना पनि उपयुक्त नभएको र मेरो नेपालीको भन्दा सजिलो नेपालीको मूल्य केही बढी रहेको देखिन्छ । त्यसैगरी पाठ्यक्रमअनुरूप विधासङ्ख्या मिलाउनुपर्ने, शब्दकोश प्रयोग सम्बन्धी अभ्यास थप गर्नुपर्ने, व्याकरणात्मक अभ्यास सजिलो नेपालीको तुलनामा मेरो नेपालीमा प्रत्यक्षरूपमा राख्नुपर्ने, वाक्य संरचना मिलाउनुपर्ने र पाठ्यपुस्तकको कागज स्तरीय हुनुपर्ने जस्ता सुझावहरू समेटिएको छ ।
  • Thumbnail Image
    Item
    पागल-बस्ती उपन्यासमा भाषिक विचलन एक अध्ययन {Pagal-basti upanyasma bhashik bichalan ek adhyayan}
    (2013) सिंह, संजीव कुमार (Singh, Sanjeev Kumar); भानुभक्त गुरुङ्ग (Bhanubhakta Gurung)
    शोधशीर्षक — पागल—बस्ती उपन्यासमा भाषिक विचलन एक अध्ययन शोधकर्ता — संजीवकुमार सिंह शोधनिर्देशक — भानुभक्त गुरुङ विभाग÷क्याम्पस — सिन्धुली बहुमुखी क्याम्पस, नेपाली भाषा शिक्षा विभाग सिन्धुली शैक्षिक वर्ष — २०६४÷०६६ पृष्ठ सङ्ख्या — ११¸४३¸२ शोधको प्रक्रिया : प्रस्तुत शोधपत्र त्रि.वि. शिक्षाशास्त्र सङ्काय नेपाली भाषा शिक्षा विभाग अन्तर्गत नेपा.शि. ५९८ पाठयाँशको प्रयोजनका लागि तयार पारिएको हो । यस शोधपत्रमा पागलबस्ती उपन्यासमा देखा परेका विभिन्न भाषिक विचलनलाई सूक्ष्म रुपले केलाइएको छ । विचलन के हो ? भन्ने सन्दर्भमा चलनचल्तीबाट, मानकबाट, नमुनाबाट हट्नु नै विचलन भनेका छन् । विचलन विभिन्न प्रकारका भएतापनि यस शोधपत्रमा व्याकरणिक विचलन, कोशीय विचलन र अर्थतात्विक विचलनबाट मात्र पागल बस्ती उपन्यासलाई हेरिएको छ । विश्वमा अस्तित्वमा रहेका सम्पूर्ण भाषाहरुको आ—आफ्नै भाषिक व्यवस्था हुने गर्दछ । त्यस भाषालाई व्यवस्थित गर्ने यस्ता नियम वा व्यवस्थालाई व्याकरणिक व्यवस्था भनिन्छ र स्रष्टाले अभिव्यक्तिको क्रममा व्याकरणिक व्यवस्थालाई अर्थात लिङ्ग, वचन ,पुरुष, काल, पदक्रम, वाक्य आदि एकाइहरुमा अतिक्रमण गर्दछ भने त्यसलाई व्याकरणिक विचलन भनिन्छ । यस शोधपत्रको चौथो अध्यायमा कोशीय विचलनलाई पनि प्रस्तुत गरिएको छ । कोशमा प्रयुक्त शब्दबाट मात्र स्रष्टाले भाषिक अभिव्यक्ति प्रकटगर्न नसकेमा स्रष्टाले नयाँ शब्दको निर्माण गर्दछ वा पुरानै शब्दलाई नयाँ रुप दिएर प्रयोग गर्दछन् भने त्यसलाई कोशीय विचलन भनिन्छ । यस परिच्छेदमा रौसी, मरो, त्यौहार जस्ता कोशीय विचलनहरु खोजेर राखिएका छन् । यस शोधपत्रको पाँचौ अध्यायमा अर्थतात्विक विचलनलाई प्रस्तुत गरिएको छ । भाषिक अभिव्यक्तिको क्रममा अभिधामूलक अर्थ नआएर अन्य विशिष्ट वा व्यञ्जित अर्थ आउनु अर्थतात्विक विचलन हुन्छ । यस अध्यायमा म्याराथन दूरी छिचोलेको छु , हत्केलामा मुटु राखेर शरीरमा एउटा न्यानो गाउन सिउरेर जस्ता अर्थतात्विक विचलनहरु रहेका छन् । विचलनले साहित्यिक कृतिलाई पृथक, उत्कृष्ट साथै जीवन्त बनाउँछ यो कुनै अर्थहिन भने हुँदैन । शोधको प्रयोजन ः प्रस्तुत शोधपत्र त्रिभुवन विश्वविद्यालय शिक्षाशास्त्र सङ्काय नेपाली शिक्षा विभागअन्र्तगत स्नातकोत्तर तह नेपाली दोस्रो वर्षको पाठ्यांश नेपा.शि ५९८ को पूरक प्रयोजनको उद्देश्यले यो शोधपत्र प्रस्तुत गरिएको छ । समस्या कथन ः प्रस्तुत पागल–बस्ती उपन्यास आधुनिक नेपाली औपन्यासिक क्षेत्रमा देखिएका सुप्रसिद्ध प्रगतिशील उपन्यासकार सरुभक्तद्वारा लिखित उत्कृष्ट उपन्यास हो । बहुमुखी साहित्यका धनी सरुभक्तले नेपाली साहित्यका नाटक, उपन्यासजस्ता विविध विधामा कलम चलाए पनि प्रगतिशील विचारधाराले ओतप्रोत भएको उपन्यास हो पागल–बस्ती । नेपाली उपन्यासको फाँटमा प्रगतिशील कथावस्तु बोकेर आएको यस पागल–बस्ती उपन्यासमा प्रयोग गरिएको भाषिक विचलनको अध्ययन विश्लेषण र मूल्याङ्कन गर्नु यस शोधपत्रको प्रमुख समस्या रहेको छ । जसलाई निम्न बुँदाहरूमा देखाउन सकिन्छ । १ पागल–बस्ती उपन्यासमा के–कस्ता व्याकरणिक विचलन भएका छन् ? २ पागल–बस्ती उपन्यासमा के–कस्ता कोशीय विचलन भएका छन् ? ३ पागल–बस्ती उपन्यासमा के–कस्ता अर्थतात्विक विचलन भएका छन् ? शोधको उद्देश्य ः शोध समस्यामा आधारित रहेको उपन्यासकार सरुभक्तद्वारा लिखित यस पागल–बस्ती उपन्यासको भाषिक विचलनको अध्ययन गर्नु यस शोधकार्यको प्रमुख उद्देश्य रहने छ । जसलाई निम्नलिखित बुँदामा प्रस्तुत गरिन्छ ः क) पागल–बस्ती उपन्यासमा प्रयुक्त व्याकरणिक विचलनको विश्लेषण गर्नु ? ख) पागल–बस्ती उपन्यासमा प्रयुक्त कोशीय विचलनको विश्लेषण गर्नु ? ग) पागल–बस्ती उपन्यासलाई प्रयुक्त अर्थतावित्वक विचलनको विश्लेषण गर्नु ? अध्ययनको सीमाङ्कन ः प्रस्तुत शोधकार्य पागल–बस्ती उपन्यासमा प्रयुक्त भाषाशैलीअन्तर्गत भाषिक विचलनको मात्र अध्ययन गरिएको छ । जसलाई बुँदागत रूपमा यसरी प्रस्तुत गरिएको छ ः क) यस शोधपत्रमा पागल–बस्ती उपन्यासको व्याकरणिक विचलननको अध्ययन गरिएको छ । ख) यस शोधपत्रमा पागल–बस्ती उपन्यासको कोशीय विचलनको अध्ययन गरिएको छ । ग) यस शोधपत्रमा पागल–बस्ती उपन्यासको अर्थतात्विक विचलनको अध्ययन गरिएका छ । शोधपत्रको रूपरेखा यस शोधपत्रलाई ६ अध्यायमा विभाजन गरिएको छ । ती अध्यायहरूलाई विभिन्न शीर्षक–उपशीर्षकहरूमा छुट्याइएको छ । शोधपत्रको अन्तिम रूपरेखा निम्नानुसार रहेको छ ः १. पहिलो अध्यायः शोधको परिचय २. दोस्रो अध्यायः शैली विज्ञानको परिचय ३. तेस्रो अध्यायः पागल–बस्ती उपन्यासको ब्याकरणिक विचलनको अध्ययन ४. चौथो अध्यायः पागल–बस्ती उपन्यासको कोशीय विचलनको अध्ययन ५. पाँचौँ अध्यायः पागल–बस्ती उपन्यासको अर्थतात्विक विचलनको अध्ययन ६. छैठाँै अध्यायः निष्कर्ष (अ) सन्दर्भसूचि
  • Thumbnail Image
    Item
    अन्तर उपन्यासकाे शैलीवैज्ञानिक अध्ययन { Antar upanyashko sailibaigyanik adhyayana}
    (2024) कार्की, अप्सरा ( Karki, Apsara); तिर्थराज भट्टराई ( Tirtharaj Bhattarai)
    Available in fulltext
  • Thumbnail Image
    Item
    कक्षा नाै मा अध्ययनरत विधार्थीहरुकाे निवन्ध लेखन क्षमताकाे अध्ययन { Kaksha nau ma adhyayanrath bidharthiharuko nibandha lekhan kshamatako adhyayana}
    (2024) भारती, भगवती ( Bharati, Bhagwati); तिर्थराज राई ( Tirtharaj Rai )
    प्रस्तुत कक्षा नौ मा अध्ययनरत विद्यार्थीहरुको निबन्ध लेखन क्षमताको अध्ययन शीर्षकको शोधप त्रत्रिभुवन विश्वविद्यालय शिक्षाशास्त्र सङ्काय जनता बहुमुखी क्याम्पस नेपाली भाषा शिक्षा विभाग अन्तर्गत स्नातकोत्तरतह, चौथो ५४४ को प्रयोजनका निम्ति य पारिएको हो । यस शोधपत्रमा ९ ५०० पृष्ठस ङ्ख्यार हेकाछन। प्रस्तुत शोधपत्रमा कक्षा नौ मा अध्ययनरत विद्यार्थीहरुको निबन्ध लेखन क्षमताको अध्ययन शीर्षक मा केन्द्रित रहेकोछ। शोधपत्रको समस्या अन्तरगत कक्षा नौ मा अध्ययनरत विद्यार्थीहरुको निबन्ध लेखन क्षमता कस्तो छरु भाषिक पृष्ठभूमिका आधारमा निबन्ध लेखन क्षमता कस्तोछ रु लैङ्गिक आधारमा विधार्थीहरुको निबन्ध लेखन क्षमता कस्तोछरु सामुदायिक र संस्थागत विद्यालयका विधार्थीहरुको निबन्ध लेखन क्षमता कस्तो छ रु ग्रमीण तर्फ का विद्यालयर सहर तर्फका विद्यालयका विद्यार्थीहरूको निबन्ध लेखन क्षमता कस्तोछरु भने यिनै समस्याहरूलाई समाधान गर्नका लागि उद्देश्यहरू राखिएका छन्, जस अन्तर्गत कक्षा नौ मा अध्ययनरत विद्यार्थीहरुको निबन्ध लेखन क्षमता कोपहिचान गर्नु, लैङ्गिक आधारमा विधार्थीहरुको निबन्ध लेखन क्षमता पत्तालगाउनु, भाषिक पृष्ठभूमिका आधारमा विद्यार्थीहरूको निबन्ध लेखन क्षमता पत्तालगाउनु, भाषिक पृषठभूमिका आधारमा विद्यार्थीहरूको निबन्ध लेखन क्षमता पत्तालगाउनु ,सामुदायिक र संस्थागत विद्यालयका विधार्थीहरुको निबन्ध लेखन क्षमता पत्तालगाउनु, ग्रामिणतर्फ कारसहरतर्फका विद्यालयका विद्यार्थीहरुको निबन्ध लेखन क्षमता पत्तालगाउनु रहेकाछन्। उक्त उद्देश्यहरुलाई पूरागर्नका निम्ति झापा जिल्लाको मेची नगरनगरपालिका भित्रका३ ओटासामुदायिकर ३ ओटासंस्थागत विद्यालयकाजम्मा६० जनाविद्यार्थीहरूलाई प्रतिनिधिनमुनाकारूपमा छनोटगरिएको छ। स्थलगत विधिअन्तरगत रहेर प्राथमिकस्रोत बाटै सामग्री सङ्कलन गरी तथ्याङ्कहरूको व्याख्यात थाविश्लेषण गरिएकोछ। तथ्याङ्कलाई प्रतिशत, मानक विचलन, मध्यमानम गणनागरीता लिकामा प्रस्तुतगर्दै स्तम्भ चित्रद्वारा थप प्रस्टपारिएकोछ । साथै अनुच्छेद माव्या ख्यागरिएकोछ । अध्ययन काक्रममा शोधकार्य लाई पाँच अध्याय ९पहिलो,दोस्रो,तेस्रो,चौथो,रपाँचौ० माविभाजन गरिएकोछ। यस शोध कार्यको अनुसन्धा नगर्ने क्रममा प्राथमिकस्रोत बाटनै सामग्री सङ्कल नगरी तथ्याङ्कसंकलनत थाविश्लेषणकाक्रममा आवश्यकमात्रा मासम्बन्धित विषयका शिक्षकहरूको सल्लाह सुझावलाई समेत आधार मानेर तयार पारिएकोछ। प्रस्तुत शोधका निम्तिनि बन्धका पुस्तकहरू, शोधपत्रहरु, जनरल,अनलाइन कासामग्रीहरू, सन्दर्भपुस्तकहरू, पूर्वकार्यहरु,अप्रकाशितकृतीहरुक्कसातै विभिन्न यस शोधशीर्ष कसंग सम्बन्धित सामग्रीहरूलाई द्विती यस्रोतका रूपमा प्रयोग गरिएकोछ। साथै यस अध्ययनलाई निश्चितसीमामा सीमांकनगरी प्रस्तुतगरिएकोछ। अध्याय एकमा पृष्ठभूमि,निबन्धको परिचय,समस्याकथन, उद्देश्य, सीमाङ्कन,अध्ययनकोऔचित्यतथामहत्त्व,परिभाषाकशब्दावली, साक्षिप्तरूप,शोधकोरूपरेखा रहेकाछन। अध्यायदुई मापूर्वका कोपुनरावलोकन, पूर्वकार्यको उपयोगिता सैद्धान्तिक धारणात्मकसंरचना,निबन्धको परिचय, निबन्धकाप्रकार,निबन्धलेखनको आवश्यकता,निबन्ध लेखन गर्दा ध्यान दिनुप र्नेपक्ष हरु आदिरहेकाछन अध्यायचारमा व्याख्यात थाविश्लेष णगरी अध्याय पाँचमा निष्कर्ष, सुझावर उपयोगितहरूहरु प्रस्तुत गरी यो शोधपत्र तयार गरिएको हो।