Nepali Language Education
Permanent URI for this collectionhttps://hdl.handle.net/20.500.14540/67
Browse
Recent Submissions
Item दाेस्राे बाटाे कथाकाे सङ्कथन विश्लेषण(2024) आचार्य, मधु ( Acharya, Madhu); वासुदेव विष्ट ( Bashudev Bista )प्रस्तुत शोधपत्र त्रिभुवन विश्वविद्यालय नेपाली भाषा शिक्षा विभाग अन्तर्गत स्नातकोत्तर तह ९एम।एड० चौथो सेमेस्टरको ९नेपा। शि। ५४४० पाठ्यांशको लागि तयार पारिएको छ । प्रस्तुत शोध ुदोस्रो बाटो कथाको सङ्कथन विश्लेषण रहेको छ । प्रस्तुत शोधपत्र गुणात्मक प्रकृतिको भएकाले यो अध्ययन वर्णनात्मक र विश्लेषणात्मक विधिमा आधारित छ । जसका लागि सामग्री सङ्कलन प्रकाशित पुस्तकहरूबाट अध्ययन गरिएको छ । यस शोधपत्रमा प्राथमिक सामग्रीका रूपमा दोस्रो बाटो कथालाई लिइएको छ । द्वितीयक सामग्रीका रूपमा सङ्कथन विश्लेषण सम्बन्धी पाठ्यपुस्तक, शोध प्रतिवेदन, पत्रपत्रिकालाई लिइएको छ । प्रस्तुत शोधमा कथ्य र लेख्य रूपमा रहेका सन्दर्भ, प्रसङ्ग र अर्थपूर्ण भाषिक अभिव्यक्तिले सङ्कथनको निर्माण गरेको पाइन्छ । प्रस्तुत दोस्रो बाटो कथामा प्रयुक्त सार्वनामिक, स्थानिक, कालिक, संयोजक, प्रतिस्थापन, लोप, निपात, पुनरावृत्ति र कोशीय अर्थ सम्बद्धक जस्ता सम्बद्धकहरूको प्रयोग गरिएको पाइन्छ । प्रस्तुत दोस्रो बाटो कथामा प्रयुक्त सम्बद्धक र सम्बद्धन सारपूर्ण सिङ्गो सान्दर्भिक अभिव्यक्तिका लागि उपयुक्त र अर्थपूर्ण रहेका छन् । यस शोधपत्रमा पहिलो अध्यायमा वा पहिलो परिच्छेदमा अध्ययको उद्देश्य तीन ओटा रहेका छन् जसमा दोस्रो बाटो कथामा प्रयुक्त समबद्धकहरुको पहिचान गरी तिनको स्थिति केलाउनु, कथामा प्रयुक्त सम्बद्धकहरुको पहिचान गरी तिनको स्थिाति केलाउनु, कथामा प्रयुक्त सम्बद्धनहरुको पहिचान गरी तिनको स्थिति केलाउनु र सम्बद्धक र सम्बद्धनका दृष्टिले दोस्रो बाटो कथाको उपयुक्तता निक्र्यौल गर्ने बारेमा रहेका छ । यसमा समस्याकथन तीन ओटा रहेको छन् । अध्ययनको महत्य र औचित्य, अध्ययनको सीमाङ्कन राखी व्याख्या गरिएको छ । दोस्रो अध्यायनका सैद्धान्तिक साहित्यको समीक्षा पुनरावलोकन पूर्व सहित्यको महत्व र प्रयोग र सङ्कथनको सैद्धान्तिक धारणात्मक संरचनाको व्याख्या गरिएको छ । तेस्रो अध्यायमा अध्ययन विधि र ढाँचा उल्लेख गरिएको छ । यसमा वर्णनात्मक, गुणात्मक विधिको उपयोग गरी तयार पारिएको छ । तथ्याङक सङ्कलनका साधनभित्र प्राथमिक स्रोत भागीरथी श्रेष्ठको रातो गुलाफ कथा संग्रहभित्रको दोस्रो बाटो कथालाई लिई उपयोग गरिएको छ भने, द्धितीय स्रोत अन्तर्गत सङ्कथन विश्लेषणसंग सम्बन्धित लेखहरु, प्रकाशित, अप्रकाशित पुस्तकहरु, अध्ययन प्रतिवेदनहरु तथा विज्ञहरुको सल्लाह सुझाव र परामर्शलाई द्धितीयक स्र्रोतका रुपमा लिइएको छ । अध्ययनको क्षेत्र, तथ्याङ्कको व्याख्या विश्लेषण र शोधपत्रको रुपरेखा उल्लेख गरिएको छ । चौथो परिच्छेदमा सङ्कथनका युक्तिको आधारमा अथवा सम्बद्धक र सम्बद्धनका प्रकारका आधारमा रातो गुलाफ कथा सङ्ग्रह भित्रको दोस्रो बाटो कथाको व्याख्या र विश्लेषण गरिएको छ । पाँचौ अध्यायमा÷परिच्छेदमा शोध कार्यको सारांश निष्कर्ष सुझाबहरु र शोधको उपयोगितालाई विश्लेषण गरिएको छ ।Item अनिवार्य नेपाली र ऐच्छिक नेपाली कक्षा– ११ का २०६८ सालमा सोधिएका प्रश्नपत्रहरूको अध्ययन(2012) साह , सुगन्धी कुमारी; मदन राज बरालNot availableItem राजवंशी मातृभाषी विद्यार्थीहरुले नेपाली भाषाको वाक्यगठनमा गर्ने त्रृटिहरुको अध्ययन(2014) ढकाल, डम्बरकुमारी; नवीनकुमार शर्माNot availableItem मेरो नेपाली कक्षा चार र सजिलो नेपाली माला कक्षा चार बीचको तुलनात्मक अध्ययन {Mero Nepali kaksha char ra sajilo Nepali mala kaksha char bichko tulanatmak adhyayan}(2015) खनाल, कमला (Khanal, Kamala); Not availableप्रस्तुत शोधपत्र त्रिभुवन विश्वविद्यालय शिक्षाशास्त्र सङ्काय, एम.एड दोस्रो वर्ष नेपाली शिक्षण ५९८ पाठ्यांशको प्रयोजनका लागि तयार पारिएको हो । सरकारी विद्यालयले कार्यान्वयन गरेको मेरो नेपाली कक्षा चार र निजी विद्यालयमा पढाइ हुने सजिलो नेपाली माला चार बीचको तुलनात्मक अध्ययनमा व्याकरणीय ब्यवस्था, शब्दभण्डार, चित्र, वाक्य संरचना, स्तरीयता आदिको भिन्नता पत्ता लगाउनु प्रमुख उद्देश्य रहेको छ । साथै पाठ्यक्रम अनुरूपताको विश्लेषण गर्नु तथा निष्कर्ष र सुझाव दिनुमा नै शोधपत्र केन्द्रित रहेको छ । यस शोधकार्यका लागि सामग्री सङ्कलन गर्ने क्रममा पुस्तकालयीय बिधि अपनाइएको छ । वर्णनात्मक तथा विश्लेषणात्मक पद्धतिका माध्यमबाट समस्याको समाधान गरिएको छ । प्राथमिक स्रोतको रूपमा वि.सं २०५२ मा भरत नेपाली प्याकुरेलद्वारा लेखिएको, दिवाकर ढुङ्गेलद्वारा सम्पादन गरिएको र पछि केहि लेखकहरूद्वारा परिमार्जन गरिएको मेरो नेपाली कक्षा चार र डा. हेमाङ्गराज अधिकारी, लालानाथ सुवेदी, बद्रीविशाल भट्टराई र हरिप्रसाद पराजुलीद्वारा लिखित सजिलो नेपाली माला चारलाई लिइएको छ । द्वितीय स्रोतकोरूपमा तुलनात्मक अध्ययन भएका शोधपत्रहरू तथा सम्बन्धित पाठ्यक्रमहरू र विभिन्न पुस्तकहरू प्रयोग गरिएको छ । यस शोधकार्यलाई पाँच परिच्छेदमा संगठित गरिएको छ पहिलो पारिच्छेदमा शोधपरिचय अन्तरगत शोधशीर्षक, शोधप्रयोजन, शोधसमस्या, शोधका उद्देश्य, पूर्वकार्यको समीक्षा, शोधको औचित्य, शोधको क्षेत्र र सीमा, शोधविधि, सामग्री सङ्कलनविधि र शोधपत्रको रूपरेखा रहेका छन् । परिच्छेद दुईमा पाठ्यपुस्तकको सैद्धान्तिक अवधारणाअन्तरगत भाषा पाठ्यपुस्तकको परिचय, पाठ्यक्रम र पाठ्यपुस्तकको सम्बन्ध, भाषा पाठ्यपुस्तकका अध्ययन विश्लेषणका आधारहरूको सैद्धान्तिकरूपमा ब्याख्या गरिएको छ । भाषा पाठ्यपुस्तकको अध्ययन विश्लेषणका आधारभित्र आन्तरिक वा शैक्षिकपक्षअन्तरगत (विषयवस्तु, विधा प्रस्तुती, भाषिक संरचना र शैली, नमुना अभ्यास, चित्र, भूमिकानिर्देशन) र बााह्य वा भौतिकपक्षअन्तरगत (वनोट, आकार, छपाइ, कागजको स्तर, बँधाइ र मूल्य) को चर्चा गरिएको छ । परिच्छेद तीनमा पाठ्यसामग्रीका अध्ययन विश्लेषणका आधारहरू आन्तरिक वा शैक्षिक पक्ष र बााह्य वा भौतिक पक्षहरूको सैद्धान्तिक अवधारणाअनुरूप दुवै पाठ्यपुस्तक मेरो नेपाली कक्षा चार र सजिलो नेपाली माला चारको अध्ययन विश्लेषण गर्ने काम भएको छ । परिच्छेद चारमा दुवै पाठ्यसामग्री मेरो नेपाली कक्षा चार र सजिलो नेपाली माला चारको तुलना गर्न सजिलोका लागि दुई उपशीर्षक (उद्देश्य र विधागत पाठ, क्षेत्र क्रम र पाठहरू) मा बाँडेर अध्ययन गरिएको छ । पहिलो पाठ्यक्रमका आधारमा मेरो नेपाली कक्षा चार र सजिलो नेपाली माला चारको तुलना गरिएको छ भने पछि दुई पाठ्यसामग्रीलाई तुलना गरिएको छ । त्यस्तै परिच्छेद पाँचमा निष्कर्ष समेटिएको छ । निष्कर्ष अन्तरगत दुवै पाठ्यसामग्री पाठ्यक्रमअनुरूप रहेका, पाठगत विधाहरू त्यति नमिलेको, सुनाइ, बोलाइ र पढाइलाई भन्दा लेखाइमा बढी विशेष जोड दिएको त्यसैमा पनि सजिलो नेपालीमा बोलाइ र सुनाइलाई अभ्यास खण्डमा केही मात्रमा जोड दिएको पाइन्छ । चित्र अभ्यास मेरो नेपालीको तुलनामा सजिलो नेपालीमा कम राखिएको छ । शब्दभण्डार पनि दुवैमा पाठ्यक्रमको अपेक्षा अनुरूप पूरा हुन नसक्नुका साथै वाक्य संरचना पनि उपयुक्त नभएको र मेरो नेपालीको भन्दा सजिलो नेपालीको मूल्य केही बढी रहेको देखिन्छ । त्यसैगरी पाठ्यक्रमअनुरूप विधासङ्ख्या मिलाउनुपर्ने, शब्दकोश प्रयोग सम्बन्धी अभ्यास थप गर्नुपर्ने, व्याकरणात्मक अभ्यास सजिलो नेपालीको तुलनामा मेरो नेपालीमा प्रत्यक्षरूपमा राख्नुपर्ने, वाक्य संरचना मिलाउनुपर्ने र पाठ्यपुस्तकको कागज स्तरीय हुनुपर्ने जस्ता सुझावहरू समेटिएको छ ।Item पागल-बस्ती उपन्यासमा भाषिक विचलन एक अध्ययन {Pagal-basti upanyasma bhashik bichalan ek adhyayan}(2013) सिंह, संजीव कुमार (Singh, Sanjeev Kumar); भानुभक्त गुरुङ्ग (Bhanubhakta Gurung)शोधशीर्षक — पागल—बस्ती उपन्यासमा भाषिक विचलन एक अध्ययन शोधकर्ता — संजीवकुमार सिंह शोधनिर्देशक — भानुभक्त गुरुङ विभाग÷क्याम्पस — सिन्धुली बहुमुखी क्याम्पस, नेपाली भाषा शिक्षा विभाग सिन्धुली शैक्षिक वर्ष — २०६४÷०६६ पृष्ठ सङ्ख्या — ११¸४३¸२ शोधको प्रक्रिया : प्रस्तुत शोधपत्र त्रि.वि. शिक्षाशास्त्र सङ्काय नेपाली भाषा शिक्षा विभाग अन्तर्गत नेपा.शि. ५९८ पाठयाँशको प्रयोजनका लागि तयार पारिएको हो । यस शोधपत्रमा पागलबस्ती उपन्यासमा देखा परेका विभिन्न भाषिक विचलनलाई सूक्ष्म रुपले केलाइएको छ । विचलन के हो ? भन्ने सन्दर्भमा चलनचल्तीबाट, मानकबाट, नमुनाबाट हट्नु नै विचलन भनेका छन् । विचलन विभिन्न प्रकारका भएतापनि यस शोधपत्रमा व्याकरणिक विचलन, कोशीय विचलन र अर्थतात्विक विचलनबाट मात्र पागल बस्ती उपन्यासलाई हेरिएको छ । विश्वमा अस्तित्वमा रहेका सम्पूर्ण भाषाहरुको आ—आफ्नै भाषिक व्यवस्था हुने गर्दछ । त्यस भाषालाई व्यवस्थित गर्ने यस्ता नियम वा व्यवस्थालाई व्याकरणिक व्यवस्था भनिन्छ र स्रष्टाले अभिव्यक्तिको क्रममा व्याकरणिक व्यवस्थालाई अर्थात लिङ्ग, वचन ,पुरुष, काल, पदक्रम, वाक्य आदि एकाइहरुमा अतिक्रमण गर्दछ भने त्यसलाई व्याकरणिक विचलन भनिन्छ । यस शोधपत्रको चौथो अध्यायमा कोशीय विचलनलाई पनि प्रस्तुत गरिएको छ । कोशमा प्रयुक्त शब्दबाट मात्र स्रष्टाले भाषिक अभिव्यक्ति प्रकटगर्न नसकेमा स्रष्टाले नयाँ शब्दको निर्माण गर्दछ वा पुरानै शब्दलाई नयाँ रुप दिएर प्रयोग गर्दछन् भने त्यसलाई कोशीय विचलन भनिन्छ । यस परिच्छेदमा रौसी, मरो, त्यौहार जस्ता कोशीय विचलनहरु खोजेर राखिएका छन् । यस शोधपत्रको पाँचौ अध्यायमा अर्थतात्विक विचलनलाई प्रस्तुत गरिएको छ । भाषिक अभिव्यक्तिको क्रममा अभिधामूलक अर्थ नआएर अन्य विशिष्ट वा व्यञ्जित अर्थ आउनु अर्थतात्विक विचलन हुन्छ । यस अध्यायमा म्याराथन दूरी छिचोलेको छु , हत्केलामा मुटु राखेर शरीरमा एउटा न्यानो गाउन सिउरेर जस्ता अर्थतात्विक विचलनहरु रहेका छन् । विचलनले साहित्यिक कृतिलाई पृथक, उत्कृष्ट साथै जीवन्त बनाउँछ यो कुनै अर्थहिन भने हुँदैन । शोधको प्रयोजन ः प्रस्तुत शोधपत्र त्रिभुवन विश्वविद्यालय शिक्षाशास्त्र सङ्काय नेपाली शिक्षा विभागअन्र्तगत स्नातकोत्तर तह नेपाली दोस्रो वर्षको पाठ्यांश नेपा.शि ५९८ को पूरक प्रयोजनको उद्देश्यले यो शोधपत्र प्रस्तुत गरिएको छ । समस्या कथन ः प्रस्तुत पागल–बस्ती उपन्यास आधुनिक नेपाली औपन्यासिक क्षेत्रमा देखिएका सुप्रसिद्ध प्रगतिशील उपन्यासकार सरुभक्तद्वारा लिखित उत्कृष्ट उपन्यास हो । बहुमुखी साहित्यका धनी सरुभक्तले नेपाली साहित्यका नाटक, उपन्यासजस्ता विविध विधामा कलम चलाए पनि प्रगतिशील विचारधाराले ओतप्रोत भएको उपन्यास हो पागल–बस्ती । नेपाली उपन्यासको फाँटमा प्रगतिशील कथावस्तु बोकेर आएको यस पागल–बस्ती उपन्यासमा प्रयोग गरिएको भाषिक विचलनको अध्ययन विश्लेषण र मूल्याङ्कन गर्नु यस शोधपत्रको प्रमुख समस्या रहेको छ । जसलाई निम्न बुँदाहरूमा देखाउन सकिन्छ । १ पागल–बस्ती उपन्यासमा के–कस्ता व्याकरणिक विचलन भएका छन् ? २ पागल–बस्ती उपन्यासमा के–कस्ता कोशीय विचलन भएका छन् ? ३ पागल–बस्ती उपन्यासमा के–कस्ता अर्थतात्विक विचलन भएका छन् ? शोधको उद्देश्य ः शोध समस्यामा आधारित रहेको उपन्यासकार सरुभक्तद्वारा लिखित यस पागल–बस्ती उपन्यासको भाषिक विचलनको अध्ययन गर्नु यस शोधकार्यको प्रमुख उद्देश्य रहने छ । जसलाई निम्नलिखित बुँदामा प्रस्तुत गरिन्छ ः क) पागल–बस्ती उपन्यासमा प्रयुक्त व्याकरणिक विचलनको विश्लेषण गर्नु ? ख) पागल–बस्ती उपन्यासमा प्रयुक्त कोशीय विचलनको विश्लेषण गर्नु ? ग) पागल–बस्ती उपन्यासलाई प्रयुक्त अर्थतावित्वक विचलनको विश्लेषण गर्नु ? अध्ययनको सीमाङ्कन ः प्रस्तुत शोधकार्य पागल–बस्ती उपन्यासमा प्रयुक्त भाषाशैलीअन्तर्गत भाषिक विचलनको मात्र अध्ययन गरिएको छ । जसलाई बुँदागत रूपमा यसरी प्रस्तुत गरिएको छ ः क) यस शोधपत्रमा पागल–बस्ती उपन्यासको व्याकरणिक विचलननको अध्ययन गरिएको छ । ख) यस शोधपत्रमा पागल–बस्ती उपन्यासको कोशीय विचलनको अध्ययन गरिएको छ । ग) यस शोधपत्रमा पागल–बस्ती उपन्यासको अर्थतात्विक विचलनको अध्ययन गरिएका छ । शोधपत्रको रूपरेखा यस शोधपत्रलाई ६ अध्यायमा विभाजन गरिएको छ । ती अध्यायहरूलाई विभिन्न शीर्षक–उपशीर्षकहरूमा छुट्याइएको छ । शोधपत्रको अन्तिम रूपरेखा निम्नानुसार रहेको छ ः १. पहिलो अध्यायः शोधको परिचय २. दोस्रो अध्यायः शैली विज्ञानको परिचय ३. तेस्रो अध्यायः पागल–बस्ती उपन्यासको ब्याकरणिक विचलनको अध्ययन ४. चौथो अध्यायः पागल–बस्ती उपन्यासको कोशीय विचलनको अध्ययन ५. पाँचौँ अध्यायः पागल–बस्ती उपन्यासको अर्थतात्विक विचलनको अध्ययन ६. छैठाँै अध्यायः निष्कर्ष (अ) सन्दर्भसूचिItem अन्तर उपन्यासकाे शैलीवैज्ञानिक अध्ययन { Antar upanyashko sailibaigyanik adhyayana}(2024) कार्की, अप्सरा ( Karki, Apsara); तिर्थराज भट्टराई ( Tirtharaj Bhattarai)Available in fulltextItem कक्षा नाै मा अध्ययनरत विधार्थीहरुकाे निवन्ध लेखन क्षमताकाे अध्ययन { Kaksha nau ma adhyayanrath bidharthiharuko nibandha lekhan kshamatako adhyayana}(2024) भारती, भगवती ( Bharati, Bhagwati); तिर्थराज राई ( Tirtharaj Rai )प्रस्तुत कक्षा नौ मा अध्ययनरत विद्यार्थीहरुको निबन्ध लेखन क्षमताको अध्ययन शीर्षकको शोधप त्रत्रिभुवन विश्वविद्यालय शिक्षाशास्त्र सङ्काय जनता बहुमुखी क्याम्पस नेपाली भाषा शिक्षा विभाग अन्तर्गत स्नातकोत्तरतह, चौथो ५४४ को प्रयोजनका निम्ति य पारिएको हो । यस शोधपत्रमा ९ ५०० पृष्ठस ङ्ख्यार हेकाछन। प्रस्तुत शोधपत्रमा कक्षा नौ मा अध्ययनरत विद्यार्थीहरुको निबन्ध लेखन क्षमताको अध्ययन शीर्षक मा केन्द्रित रहेकोछ। शोधपत्रको समस्या अन्तरगत कक्षा नौ मा अध्ययनरत विद्यार्थीहरुको निबन्ध लेखन क्षमता कस्तो छरु भाषिक पृष्ठभूमिका आधारमा निबन्ध लेखन क्षमता कस्तोछ रु लैङ्गिक आधारमा विधार्थीहरुको निबन्ध लेखन क्षमता कस्तोछरु सामुदायिक र संस्थागत विद्यालयका विधार्थीहरुको निबन्ध लेखन क्षमता कस्तो छ रु ग्रमीण तर्फ का विद्यालयर सहर तर्फका विद्यालयका विद्यार्थीहरूको निबन्ध लेखन क्षमता कस्तोछरु भने यिनै समस्याहरूलाई समाधान गर्नका लागि उद्देश्यहरू राखिएका छन्, जस अन्तर्गत कक्षा नौ मा अध्ययनरत विद्यार्थीहरुको निबन्ध लेखन क्षमता कोपहिचान गर्नु, लैङ्गिक आधारमा विधार्थीहरुको निबन्ध लेखन क्षमता पत्तालगाउनु, भाषिक पृष्ठभूमिका आधारमा विद्यार्थीहरूको निबन्ध लेखन क्षमता पत्तालगाउनु, भाषिक पृषठभूमिका आधारमा विद्यार्थीहरूको निबन्ध लेखन क्षमता पत्तालगाउनु ,सामुदायिक र संस्थागत विद्यालयका विधार्थीहरुको निबन्ध लेखन क्षमता पत्तालगाउनु, ग्रामिणतर्फ कारसहरतर्फका विद्यालयका विद्यार्थीहरुको निबन्ध लेखन क्षमता पत्तालगाउनु रहेकाछन्। उक्त उद्देश्यहरुलाई पूरागर्नका निम्ति झापा जिल्लाको मेची नगरनगरपालिका भित्रका३ ओटासामुदायिकर ३ ओटासंस्थागत विद्यालयकाजम्मा६० जनाविद्यार्थीहरूलाई प्रतिनिधिनमुनाकारूपमा छनोटगरिएको छ। स्थलगत विधिअन्तरगत रहेर प्राथमिकस्रोत बाटै सामग्री सङ्कलन गरी तथ्याङ्कहरूको व्याख्यात थाविश्लेषण गरिएकोछ। तथ्याङ्कलाई प्रतिशत, मानक विचलन, मध्यमानम गणनागरीता लिकामा प्रस्तुतगर्दै स्तम्भ चित्रद्वारा थप प्रस्टपारिएकोछ । साथै अनुच्छेद माव्या ख्यागरिएकोछ । अध्ययन काक्रममा शोधकार्य लाई पाँच अध्याय ९पहिलो,दोस्रो,तेस्रो,चौथो,रपाँचौ० माविभाजन गरिएकोछ। यस शोध कार्यको अनुसन्धा नगर्ने क्रममा प्राथमिकस्रोत बाटनै सामग्री सङ्कल नगरी तथ्याङ्कसंकलनत थाविश्लेषणकाक्रममा आवश्यकमात्रा मासम्बन्धित विषयका शिक्षकहरूको सल्लाह सुझावलाई समेत आधार मानेर तयार पारिएकोछ। प्रस्तुत शोधका निम्तिनि बन्धका पुस्तकहरू, शोधपत्रहरु, जनरल,अनलाइन कासामग्रीहरू, सन्दर्भपुस्तकहरू, पूर्वकार्यहरु,अप्रकाशितकृतीहरुक्कसातै विभिन्न यस शोधशीर्ष कसंग सम्बन्धित सामग्रीहरूलाई द्विती यस्रोतका रूपमा प्रयोग गरिएकोछ। साथै यस अध्ययनलाई निश्चितसीमामा सीमांकनगरी प्रस्तुतगरिएकोछ। अध्याय एकमा पृष्ठभूमि,निबन्धको परिचय,समस्याकथन, उद्देश्य, सीमाङ्कन,अध्ययनकोऔचित्यतथामहत्त्व,परिभाषाकशब्दावली, साक्षिप्तरूप,शोधकोरूपरेखा रहेकाछन। अध्यायदुई मापूर्वका कोपुनरावलोकन, पूर्वकार्यको उपयोगिता सैद्धान्तिक धारणात्मकसंरचना,निबन्धको परिचय, निबन्धकाप्रकार,निबन्धलेखनको आवश्यकता,निबन्ध लेखन गर्दा ध्यान दिनुप र्नेपक्ष हरु आदिरहेकाछन अध्यायचारमा व्याख्यात थाविश्लेष णगरी अध्याय पाँचमा निष्कर्ष, सुझावर उपयोगितहरूहरु प्रस्तुत गरी यो शोधपत्र तयार गरिएको हो।Item कक्षा नाै दशकाे नेपाली भाषा पाठ्यपुस्तकमा समविष्ट निवन्ध विधामा प्रयुक्त तत्सम शव्दकाे अध्ययन { Kaksha nau dashko nepali bhasa pathyapustakma samabista nibandha bidhama paryukta tatsam sabdhako adhyayana}(2024) दाहाल, मनाेज ( Dahal, Manoj ); तिर्थराज भट्टराई ( Tirtharaj Bhattarai)शोधपत्रको शीषक स् कक्षा नौ र दशका ननबन्ध निधामा प्रयक्त तत्सम शब्दहरुको अध्ययन समस्याकथन स् यस अध्ययनको मशलशीलामा कक्षा नौ र दशका मनबन्ध मवधामा प्रयक्त तत्सम शब्दहरुको अध्ययन गन क्रममा आएका समस्यालाई म्य रुपमा मनम्नबमोमजम प्रस्तत गररएको छ ९क० कक्षा नौ र दशका मनबन्ध मवधामा प्रयक्त तत्सम शब्दहरुको सङ्या क कमत छ ९ख० तत्सम शब्दहरुको शब्दवग क कस्ता रहका छन रु ९ग० तत्सम शब्दहरुको बनौट प्रमक्रया र अथ क कस्ता रहका छन ९घ० कमत तत्सम शब्दहरु आवमत भएका छन रु अनसन्धानको उद्दश्यस् प्रस्तत शोधकायल वतमान नपाली भाषा पाठयपस्तक कक्षा ९ र १० मा समामवष्ट मनबन्ध मवधालाई सम्बोधन गदछ । यस अन्तगत कक्षा ९ र १० का नेपाली भाषा पाठयपस्तकमा समामवष्ट मनबन्ध मवधामा प्रयक्त तत्सम शब्द पमहचान गन म्य उद्दश्य मामनएको छ। यसरी पता लगाइएका तत्सम शब्दहरूको शब्दवग, शब्दको स्रोत, उच्चारण, अथद, बनोट प्रमक्रया र आवमत समत पता लगाउन अको महत्वपण उद्दश्य रामखएको छ । अध्ययन विवध र प्रवक्रया स् प्रस्तत अध्ययनको मशलशीलामा अमत आवश्यक पन सामग्रीको सङकलनको प्रथम स्रोतका रूपमा पस्तकालयीय मवमधलाई अपनाइएको छ । पाच अध्यायमा मवभाजन गररएको प्रस्तत शोधपत्रमा प्रयक्त तथ्य, सामग्री र तथ्याङकको व्या्या र मवश्लषणात्मक मवमधको प्रयोग गररएको छ।अध्ययन अनसन्धानका मवमवध ढाचा र प्रमक्रयाहरू मवद्यमान रह तापमन यस शोधपत्रको प्रकमतलाई दृमष्टगोचर गरी मववरणात्मक शलीको प्रयोग गररएको छ। प्रस्तत शोधपत्रको पमहलो अध्यायमा शोधको पररचय अन्तगत पष्ठभमम, समस्या कथन, अनसन्धानको उद्दश्य, अध्ययनको औमचत्य र महत्व, अध्ययनको पररसीमा र शोधपत्रको रूपरखारअध्याय योजना समावश गररएको छ । अध्याय दईमा पवकायको समीक्षा, पवकायको उपयोमगतारकायादन्वयन, सद्धामन्तक र धारणात्मक सरचनालाई समावश गररएको छ । त्यसगरी अध्याय तीनमा अध्ययनको सरचना, जनसङ्या र नमना, नमना छनौट प्रमक्रया, तथ्याङक मवश्लषण र व्या्या प्रमक्रया भनी शोधपत्रको स्वरूप तयार पाररएको छ । अध्याय चारमा नमतजा र पररणाम अन्तगत कक्षा ९ र १० को नपाली भाषा पाठयपस्तकमा समामवष्ट मनबन्ध मवधाका छ ओटा मनबन्ध मवधामा प्रयक्त तत्सम शब्दहरू पमहचान गरी ती शब्दको वग, स्रोत, उच्चारण, बनोट प्रमक्रया र अथदका आधारमा मवश्लषण गनका साथ प्रत्यक मनबन्धमा प्रयक्त सम्पण शब्द सङ्या, तत्सम शब्द सङ्या र ती शब्दको प्रयोगको प्रमतशतलाई समत उल्लख गररएको छ । यसका अमतररक्त आवमत भएका शब्द र आवमतको अवस्थालाई तामलकीकरण समत गररएको छ । शोधपत्रको अमन्तम अध्यायमा मनष्कष, सझाव, उपयोमगता, सन्दभ सामग्री र पररमशष्टहरू उल्लेख गररएको छ । यस शोधपत्र नपाली भाषा पाठयपस्तक कक्षा ९ अन्तगतका करसाबारी, नेपाली लोकबाजा र कञ्चनजङघालाई मनयाल्दा तथा कक्षा १० अन्तगतका मचमकत्सा मवज्ञान र आयवद मचमकत्सा, मरो दशको मशक्षा र प्नोस मनबन्धमा प्रयक्त तत्सम शब्दहरूमा सम्बमन्धत भएर शोधकाय गन चाहन भावी शोधाथीहरूका मनमम्त एक महत्वपण सामग्री बन्नका साथ कक्षा ९ र १० मा अध्ययनरत मवद्याथीहरूलाई तत्सम शब्दको वग, अथद, उच्चारण, मनमाण प्रमक्रया आमदका बारमा ज्ञान वमद्ध गराउन सहयोगी सामग्री बन्ने छ ।Item कक्षा ८ का विधार्थीमा पाइने वाक्यगठनसम्बन्धी त्रुटीकाे अध्ययन { Kaksha 8 ka bidharthima paine bakyagathansambandhi trutiko adhyayana}(2014) खड्का, राजकुमार ( Khadka, Rajkumar ); तीर्थराज भट्टराई ( Tirtharaj Bhattarai)Not availableItem कक्षा छ मा अध्ययनरत विधार्थीहरुले गर्ने वर्ण विन्याससम्बन्धि त्रुटिहरुकाे अध्ययन { Kaksha chha ma adhyayanaratha bidharthiharule garne barna binyashsambandhi trutiharuko adhyayana}(2014) रेग्मी, हेमन्त ( Regmi, Hemanta ); धनकृष्ण उपाध्याय ( Dhankrishna )Available in fulltextItem कक्षा आठमा अध्ययनरत कुमालभाषी विधार्थीहरुले नेपाली सिकाइका क्रममा गर्ने वर्णविन्यासका त्रुटि {Kaksha athama adhyayanrat kumalbhasi bidhartiharule nepali sikaimaka kramama garne barnabinyashka truti}(2014) अर्याल, शिवप्रसाद ( Aryal Shivaprasad ); नेत्रप्रसाद न्याैपाने ( Netraprasad Neupane)Available in fulltextItem काठमाडै जिल्लाका कक्षा एघारमा अध्ययनरत विधार्थीहरुकाे शुभकामना लेखन क्षमताकाे अध्ययन { Kathmandu jillaka kaksha agharama adhyayanarath bidhartiharuko subhakamana lekhan kshamatako adhyayana}(2016) सुवेदी, कृष्णप्रसाद ( Subedi, Krishnaprasad); पारसमणि भण्डारी ( Parashmani Bhandari)Available in fulltextItem नवलपरासी जिल्ला अन्तर्गत गैडाकाेट क्षेत्रका कक्षा नौ(९)मा अध्ययनरत विद्यार्थीहरूको अनुच्छेद लेखन क्षमताको अध्ययन { Nabalparasi jilla antargat gaidakot kshetraka kaksha nau (9) ma adhyayanarat bidhartiharuko anuchhed lekhan skhamatako adhyayana}(2015) रिमाल, लक्ष्मी ( Rimal, Laxmi); कुलप्रसाद ढुङ्गाना ( Kulprasad Dhungana)Available in fulltextItem भाषा शिक्षणका दृष्टिले कक्षा चारकाे मेराे नेपाली कितावमा समाविष्ट चित्रहरुकाे अध्ययन विश्लेषण { Bhasa sikshanaka dristile kaksha charko mero nepali kitabma samabisti chitraharuko adhyayana bislesan}(2014) क्षेत्री, रुदृबहादुर ( kshetri, Rudrabahadur); रमा घिमिरे ( Rama Ghimire)Available in fulltextItem रसुवा जिल्लाका कक्षा छमा अध्ययनरत विधार्थीहरुकाे चिठी लेखन क्षमताकाे अध्ययन { Rashuwa jillaka kaksha chhama adhyayanrath bidharthiharuko chithi lekhan kshamatako adhyayana }(2014) देवकाेटा, टिकानाथ ( Dewakota, Tikanath); दिनेश घिमिरे (Dinesh Ghimire)Available in fulltextItem नेपाली भाषा कक्षामा सिकाइ सहजीकरण { Nepali bhasa kakshama sikai sahajikaran}(2024) शर्मा, विष्णुप्रसाद Sharma, Bishnuprasad; रामप्रसाद भट्टराई ( Ramprasad BhattaraiAvailable in fulltextItem बेनामका मानिसहरु कथासङ्ग्रहकाे शैलीवैज्ञानिक अध्ययन { Benamka manishharu kathasangrahako sailibaigyanik adhyayan}(2070) अधिकारी, अरुण विलास (Adhikari, Arun bilash); कुल प्रसाद, ढुङ्गाना (Kul Prasad. Dhungana)Available in fulltextItem साठी वर्षमा ह्दयाघात तथा कथा दृष्टिकाेण तथा सङ्ग्रहकाे शैलीवैज्ञानिक अध्ययन {Sathhi barsama hrdayaghat tatha katha drstikona tatha shangrahako shaili baigyanik adhyayan}(2070) गाैतम, दीपक प्रसाद ( Gautam, Dipak Prasad); कुलप्रसाद, ढुङ्गाना (Kulprasad, Dhungana)Available in fulltextItem व्यावहारिक लेखन शिक्षणमा नेपाली भाषा शिक्षकका शिक्षण कौशल(2024) भण्डारी, द्वारिकाप्रसाद; राजेन्द्र खनालप्रस्तुत शोधपत्र व्यावहारिक लेखन शिक्षणमा नेपाली भाषा शिक्षकका शिक्षण कौशल शीर्षकमा आधारित रही तयार पारिएको छ । व्यावहारिक लेखन शिक्षणमा नेपाली भाषा शिक्षकका शिक्षण कौशल र विद्यालयअन्तर्गत माध्यमिक तहमा अध्ययनरत विद्यार्थीहरूका लेखन कौशलको अध्ययन तथा विश्लेषण गर्ने अभिप्रायले यस शोधपत्रका उद्देश्य व्यावहारिक लेखन शिक्षणका शिक्षण कौशलको अवस्था पहिल्याउनु, व्यावहारिक लेखन शिक्षणका विशिष्ट कौशलको विश्लेषण गर्नु, व्यावहारिक लेखन शिक्षणका विशिष्ट कौशलको प्रभाव निरूपण गर्नु र व्यावहारिक लेखन शिक्षणका सामान्य र विशिष्ट कौशलको तुलनात्मक विश्लेषण गर्नु रहेका छन् । नेपालमा नेपाली भाषा शिक्षण चुनौतीपूर्ण बनिरहेको सन्दर्भमा नेपाली भाषा शिक्षकका शिक्षण कौशलको विकास, विस्तार तथा विद्यार्थीमा लेखन कौशलको विकास के कसरी गर्न सकिन्छ र व्यावहारिक लेखन शिक्षणमा कसरी सुधार ल्याउन सकिन्छ भत्रेतर्फ प्रस्तुत अध्ययन केन्द्रित रहेको छ । गुणात्मक अनुसन्धान ढाँचामा आधारित प्रस्तुत अध्ययनमा कैलाली जिल्लाका टीकापुर नगरपालिकाभित्रका १, २, र ३ तथा जानकी गाउँपालिकाभित्रका ३ र ६ वडामा रहेका सामुदायिक र संस्थागत गरी छओटा विद्यालयमा माध्यमिक तहमा अध्यापन गर्ने नेपाली भाषा शिक्षक र अध्ययन गर्ने विद्यार्थीहरूलाई सहभागीका रूपमा लिइएको छ । छओटा विद्यालयमध्ये तीनओटा सामुदायिक र तिनओटा संस्थागत विद्यालयका नेपाली भाषा शिक्षण गर्ने नेपाली भाषा शिक्षक र अध्ययनरत विद्यार्थीहरूलाई प्रस्तुत अध्ययनमा नमुनाका रूपमा लिइएको छ । अनुसन्धानमा तथ्य तथा सूचना सङ्कलन गर्नका लागि व्यावहारिक लेखनसँग सम्बन्धित विषयवस्तु प्रस्तुत गर्न बन्द प्रश्नावली निर्माणका साथै शिक्षकको कक्षा अवलोकन गरिएको छ । नमुना छनोटमा परेका शिक्षक तथा विद्यार्थीलाई उक्त प्रश्नावलीमा आवश्यक सूचना लेख्न र शिक्षकलाई व्यावहारिक लेखनसम्बन्धी पाठ अध्यापन गर्न लगाई विषयगत रूपमा सूचनाको सङ्कलन गरिएको छ । यसरी सङ्कलन गरिएका सूचनालाई सार विश्लेषण र व्याख्यात्मक विधि (Thematic analysis methods) द्वारा विश्लेषण गरिएको छ । अनुसन्धानको मुख्य प्राप्तिका रूपमा नेपाली भाषा शिक्षकका शिक्षण कौशलको विकासमा व्यावहारिक लेखन शिक्षणले महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको पाइएको छ । यसलाई अझ व्यावसायिक र उत्पादनमूलक तरिकाले शिक्षण गरे मानिसका दैनिक तथा व्यावहारिक जीवनका विविध समस्या सजिलै समाधान गर्न सकिने भत्रे विषयमा सबै सूचकका विचारमा एकरूपकता रहेको पाइएको छ । माध्यमिक तहको वर्तमान भाषा पाठ्यक्रममा समाविष्ट पाठहरू व्यावहारिक लेखन कार्यकलापतर्फ उन्मुख भएका छैनन् तर जति समावेश भएका छन् तिनले विशिष्ट लेखन कौशलको विकासमा जोड दिएको देखिन्छ । सामुदायिक विद्यालयमा कार्यरत शिक्षक तालिम प्राप्त भएकाले उनीहरूको शिक्षण कौशलका साथै पेसागत विकास संस्थागत विद्यालयका शिक्षकको भन्दा राम्रो रहेको छ । व्यावहारिक लेखन शिक्षणका शैक्षणिक विधि तथा प्रक्रियाका सम्बन्धमा सामुदायिक विद्यालयका शिक्षकभन्दा संस्थागत विद्यालयका शिक्षकमा शिक्षण विधिसम्बन्धी अस्पष्टता र शैक्षणिक ज्ञान कम भएकाले कक्षाकोठामा हुने शिक्षण सिकाइ कार्यकलापका साथै विद्यार्थीमा लेखन कौशलको विकास गर्न प्रभाव परेको देखिन्छ । व्यावहारिक लेखन प्रकृतिका सम्बन्धमा सूचकमा वैचारिक समानता देखिए पनि पारिभाषिक दृष्टिकोण भने फरक रहेको देखिएको छ । छनोटमा परेका छजना नेपाली भाषा शिक्षकमध्ये चारजना शिक्षकका व्यावहारिक लेखनका प्रकृति सम्बन्धमा स्पष्ट दृष्टिकोण रहेको छ भने दुईजना शिक्षकमा स्पष्टता नभएको देखिएको छ । त्यस्तै बाह्रजना विद्यार्थीमध्ये सातजना विद्यार्थीले आफ्नो लेखन कौशलको विकासमा सामान्य लेखनले र चारजना विद्यार्थीले विशिष्ट लेखन कौशलले र एकजना विद्यार्थीले सामान्य र विशिष्ट नभई अनुलेखन र निबन्ध लेखनले लेखाइ सिपको विकासमा महत्वपूर्ण सहयोग पुर्याउने गरेको विचार व्यक्त गरेका छन् । सामान्य लेखनभित्र दैनिक व्यावहार सञ्चालनमा सहयोग पुर्याउने चिठी, दैनिकी, निवेदन, विज्ञापन आदि लेखन र विशिष्ट लेखनमा मानिसका दैनिक जीवनका खास पक्ष चिठी, निवेदन, विज्ञापन, निमन्त्रणा, तमसुक, माइन्युट, जाहेरीपत्र, प्रतिवेदन लेखन आदिबारे साझा दृष्टिकोण रहेको पाइएको छ । विद्यालयको प्रकृतिका आधारमा व्यावहारिक लेखन शिक्षणमा शिक्षण कौशलसम्बन्धी सामुदायिक र संस्थागत विद्यालयका शिक्षकमा मिश्रित प्रतिक्रिया रहेको छ । सामुदायिक विद्यालयका दुईजना र संस्थागत विद्यालयका एकजना शिक्षकले सामान्य लेखन कौशल र सामुदायिक विद्यालयका एकजना र संस्थागत विद्यालयका दुईजना शिक्षकले विशिष्ट लेखन कौशलको महत्व शिक्षण सिकाइमा बढी रहेको विचार प्रस्तुत गरेका छन् । त्यस्तै सहभागीको प्रकृतिका आधारमा तिनजना शिक्षकले सामान्य लेखन कौशल र तिनजना शिक्षकले विशिष्ट लेखन कौशलले सहयोग पुर्याएको बताएका छन् । त्यस्तै सातजना विद्यार्थीले सामान्य लेखन कौशल र पाँचजना विद्यार्थीले विशिष्ट लेखन कौशल र एकजना विद्यार्थी सामान्य र विशिष्ट नभई अनुलेखन र निबन्ध लेखनले लेखन कौशलको विकास गर्ने गरेको बताएका छन् । व्यावहारिक लेखन शिक्षणमा नेपाली भाषा शिक्षकका शिक्षणीय कौशलको विकास स्तरीय रूपमा भए कक्षा शिक्षण प्रभावकारी हुनुका साथै शिक्षकमा शिक्षण कौशल सिप र विद्यार्थीमा लेखन कौशल सिपको विकास व्यावहारिक रूपले भएको मात्र सकिन्छ ।Item रामेछाप जिल्लाका कक्षा आठमा अध्ययनरत नेवार भाषी विदयार्थीहरूले नेपाली वाक्य गठनमा गर्ने त्रुटिहरूको अध्ययन {Ramechhap jillaka kaksha aathama adhyayanrat Newar bhashi bidyarthiharule Nepali wakya gathanma garne trutiharuko adhyayan}(2014) श्रेष्ठ, नीम बहादुर Shrestha, Neem Bahadur; ईश्वर चौहान Ishwar ChauhanAvailable in fulltext