Nepali Language Education

Permanent URI for this collectionhttps://hdl.handle.net/20.500.14540/67

Browse

Recent Submissions

Now showing 1 - 20 of 726
  • Item
    अन्तर उपन्यासकाे शैलीवैज्ञानिक अध्ययन { Antar upanyashko sailibaigyanik adhyayana}
    (2024) कार्की, अप्सरा ( Karki, Apsara); तिर्थराज भट्टराई ( Tirtharaj Bhattarai)
    Available in fulltext
  • Item
    कक्षा नाै मा अध्ययनरत विधार्थीहरुकाे निवन्ध लेखन क्षमताकाे अध्ययन { Kaksha nau ma adhyayanrath bidharthiharuko nibandha lekhan kshamatako adhyayana}
    (2024) भारती, भगवती ( Bharati, Bhagwati); तिर्थराज राई ( Tirtharaj Rai )
    प्रस्तुत कक्षा नौ मा अध्ययनरत विद्यार्थीहरुको निबन्ध लेखन क्षमताको अध्ययन शीर्षकको शोधप त्रत्रिभुवन विश्वविद्यालय शिक्षाशास्त्र सङ्काय जनता बहुमुखी क्याम्पस नेपाली भाषा शिक्षा विभाग अन्तर्गत स्नातकोत्तरतह, चौथो ५४४ को प्रयोजनका निम्ति य पारिएको हो । यस शोधपत्रमा ९ ५०० पृष्ठस ङ्ख्यार हेकाछन। प्रस्तुत शोधपत्रमा कक्षा नौ मा अध्ययनरत विद्यार्थीहरुको निबन्ध लेखन क्षमताको अध्ययन शीर्षक मा केन्द्रित रहेकोछ। शोधपत्रको समस्या अन्तरगत कक्षा नौ मा अध्ययनरत विद्यार्थीहरुको निबन्ध लेखन क्षमता कस्तो छरु भाषिक पृष्ठभूमिका आधारमा निबन्ध लेखन क्षमता कस्तोछ रु लैङ्गिक आधारमा विधार्थीहरुको निबन्ध लेखन क्षमता कस्तोछरु सामुदायिक र संस्थागत विद्यालयका विधार्थीहरुको निबन्ध लेखन क्षमता कस्तो छ रु ग्रमीण तर्फ का विद्यालयर सहर तर्फका विद्यालयका विद्यार्थीहरूको निबन्ध लेखन क्षमता कस्तोछरु भने यिनै समस्याहरूलाई समाधान गर्नका लागि उद्देश्यहरू राखिएका छन्, जस अन्तर्गत कक्षा नौ मा अध्ययनरत विद्यार्थीहरुको निबन्ध लेखन क्षमता कोपहिचान गर्नु, लैङ्गिक आधारमा विधार्थीहरुको निबन्ध लेखन क्षमता पत्तालगाउनु, भाषिक पृष्ठभूमिका आधारमा विद्यार्थीहरूको निबन्ध लेखन क्षमता पत्तालगाउनु, भाषिक पृषठभूमिका आधारमा विद्यार्थीहरूको निबन्ध लेखन क्षमता पत्तालगाउनु ,सामुदायिक र संस्थागत विद्यालयका विधार्थीहरुको निबन्ध लेखन क्षमता पत्तालगाउनु, ग्रामिणतर्फ कारसहरतर्फका विद्यालयका विद्यार्थीहरुको निबन्ध लेखन क्षमता पत्तालगाउनु रहेकाछन्। उक्त उद्देश्यहरुलाई पूरागर्नका निम्ति झापा जिल्लाको मेची नगरनगरपालिका भित्रका३ ओटासामुदायिकर ३ ओटासंस्थागत विद्यालयकाजम्मा६० जनाविद्यार्थीहरूलाई प्रतिनिधिनमुनाकारूपमा छनोटगरिएको छ। स्थलगत विधिअन्तरगत रहेर प्राथमिकस्रोत बाटै सामग्री सङ्कलन गरी तथ्याङ्कहरूको व्याख्यात थाविश्लेषण गरिएकोछ। तथ्याङ्कलाई प्रतिशत, मानक विचलन, मध्यमानम गणनागरीता लिकामा प्रस्तुतगर्दै स्तम्भ चित्रद्वारा थप प्रस्टपारिएकोछ । साथै अनुच्छेद माव्या ख्यागरिएकोछ । अध्ययन काक्रममा शोधकार्य लाई पाँच अध्याय ९पहिलो,दोस्रो,तेस्रो,चौथो,रपाँचौ० माविभाजन गरिएकोछ। यस शोध कार्यको अनुसन्धा नगर्ने क्रममा प्राथमिकस्रोत बाटनै सामग्री सङ्कल नगरी तथ्याङ्कसंकलनत थाविश्लेषणकाक्रममा आवश्यकमात्रा मासम्बन्धित विषयका शिक्षकहरूको सल्लाह सुझावलाई समेत आधार मानेर तयार पारिएकोछ। प्रस्तुत शोधका निम्तिनि बन्धका पुस्तकहरू, शोधपत्रहरु, जनरल,अनलाइन कासामग्रीहरू, सन्दर्भपुस्तकहरू, पूर्वकार्यहरु,अप्रकाशितकृतीहरुक्कसातै विभिन्न यस शोधशीर्ष कसंग सम्बन्धित सामग्रीहरूलाई द्विती यस्रोतका रूपमा प्रयोग गरिएकोछ। साथै यस अध्ययनलाई निश्चितसीमामा सीमांकनगरी प्रस्तुतगरिएकोछ। अध्याय एकमा पृष्ठभूमि,निबन्धको परिचय,समस्याकथन, उद्देश्य, सीमाङ्कन,अध्ययनकोऔचित्यतथामहत्त्व,परिभाषाकशब्दावली, साक्षिप्तरूप,शोधकोरूपरेखा रहेकाछन। अध्यायदुई मापूर्वका कोपुनरावलोकन, पूर्वकार्यको उपयोगिता सैद्धान्तिक धारणात्मकसंरचना,निबन्धको परिचय, निबन्धकाप्रकार,निबन्धलेखनको आवश्यकता,निबन्ध लेखन गर्दा ध्यान दिनुप र्नेपक्ष हरु आदिरहेकाछन अध्यायचारमा व्याख्यात थाविश्लेष णगरी अध्याय पाँचमा निष्कर्ष, सुझावर उपयोगितहरूहरु प्रस्तुत गरी यो शोधपत्र तयार गरिएको हो।
  • Item
    कक्षा नाै दशकाे नेपाली भाषा पाठ्यपुस्तकमा समविष्ट निवन्ध विधामा प्रयुक्त तत्सम शव्दकाे अध्ययन { Kaksha nau dashko nepali bhasa pathyapustakma samabista nibandha bidhama paryukta tatsam sabdhako adhyayana}
    (2024) दाहाल, मनाेज ( Dahal, Manoj ); तिर्थराज भट्टराई ( Tirtharaj Bhattarai)
    शोधपत्रको शीषक स् कक्षा नौ र दशका ननबन्ध निधामा प्रयक्त तत्सम शब्दहरुको अध्ययन समस्याकथन स् यस अध्ययनको मशलशीलामा कक्षा नौ र दशका मनबन्ध मवधामा प्रयक्त तत्सम शब्दहरुको अध्ययन गन क्रममा आएका समस्यालाई म्य रुपमा मनम्नबमोमजम प्रस्तत गररएको छ ९क० कक्षा नौ र दशका मनबन्ध मवधामा प्रयक्त तत्सम शब्दहरुको सङ्या क कमत छ ९ख० तत्सम शब्दहरुको शब्दवग क कस्ता रहका छन रु ९ग० तत्सम शब्दहरुको बनौट प्रमक्रया र अथ क कस्ता रहका छन ९घ० कमत तत्सम शब्दहरु आवमत भएका छन रु अनसन्धानको उद्दश्यस् प्रस्तत शोधकायल वतमान नपाली भाषा पाठयपस्तक कक्षा ९ र १० मा समामवष्ट मनबन्ध मवधालाई सम्बोधन गदछ । यस अन्तगत कक्षा ९ र १० का नेपाली भाषा पाठयपस्तकमा समामवष्ट मनबन्ध मवधामा प्रयक्त तत्सम शब्द पमहचान गन म्य उद्दश्य मामनएको छ। यसरी पता लगाइएका तत्सम शब्दहरूको शब्दवग, शब्दको स्रोत, उच्चारण, अथद, बनोट प्रमक्रया र आवमत समत पता लगाउन अको महत्वपण उद्दश्य रामखएको छ । अध्ययन विवध र प्रवक्रया स् प्रस्तत अध्ययनको मशलशीलामा अमत आवश्यक पन सामग्रीको सङकलनको प्रथम स्रोतका रूपमा पस्तकालयीय मवमधलाई अपनाइएको छ । पाच अध्यायमा मवभाजन गररएको प्रस्तत शोधपत्रमा प्रयक्त तथ्य, सामग्री र तथ्याङकको व्या्या र मवश्लषणात्मक मवमधको प्रयोग गररएको छ।अध्ययन अनसन्धानका मवमवध ढाचा र प्रमक्रयाहरू मवद्यमान रह तापमन यस शोधपत्रको प्रकमतलाई दृमष्टगोचर गरी मववरणात्मक शलीको प्रयोग गररएको छ। प्रस्तत शोधपत्रको पमहलो अध्यायमा शोधको पररचय अन्तगत पष्ठभमम, समस्या कथन, अनसन्धानको उद्दश्य, अध्ययनको औमचत्य र महत्व, अध्ययनको पररसीमा र शोधपत्रको रूपरखारअध्याय योजना समावश गररएको छ । अध्याय दईमा पवकायको समीक्षा, पवकायको उपयोमगतारकायादन्वयन, सद्धामन्तक र धारणात्मक सरचनालाई समावश गररएको छ । त्यसगरी अध्याय तीनमा अध्ययनको सरचना, जनसङ्या र नमना, नमना छनौट प्रमक्रया, तथ्याङक मवश्लषण र व्या्या प्रमक्रया भनी शोधपत्रको स्वरूप तयार पाररएको छ । अध्याय चारमा नमतजा र पररणाम अन्तगत कक्षा ९ र १० को नपाली भाषा पाठयपस्तकमा समामवष्ट मनबन्ध मवधाका छ ओटा मनबन्ध मवधामा प्रयक्त तत्सम शब्दहरू पमहचान गरी ती शब्दको वग, स्रोत, उच्चारण, बनोट प्रमक्रया र अथदका आधारमा मवश्लषण गनका साथ प्रत्यक मनबन्धमा प्रयक्त सम्पण शब्द सङ्या, तत्सम शब्द सङ्या र ती शब्दको प्रयोगको प्रमतशतलाई समत उल्लख गररएको छ । यसका अमतररक्त आवमत भएका शब्द र आवमतको अवस्थालाई तामलकीकरण समत गररएको छ । शोधपत्रको अमन्तम अध्यायमा मनष्कष, सझाव, उपयोमगता, सन्दभ सामग्री र पररमशष्टहरू उल्लेख गररएको छ । यस शोधपत्र नपाली भाषा पाठयपस्तक कक्षा ९ अन्तगतका करसाबारी, नेपाली लोकबाजा र कञ्चनजङघालाई मनयाल्दा तथा कक्षा १० अन्तगतका मचमकत्सा मवज्ञान र आयवद मचमकत्सा, मरो दशको मशक्षा र प्नोस मनबन्धमा प्रयक्त तत्सम शब्दहरूमा सम्बमन्धत भएर शोधकाय गन चाहन भावी शोधाथीहरूका मनमम्त एक महत्वपण सामग्री बन्नका साथ कक्षा ९ र १० मा अध्ययनरत मवद्याथीहरूलाई तत्सम शब्दको वग, अथद, उच्चारण, मनमाण प्रमक्रया आमदका बारमा ज्ञान वमद्ध गराउन सहयोगी सामग्री बन्ने छ ।
  • Item
    कक्षा ८ का विधार्थीमा पाइने वाक्यगठनसम्बन्धी त्रुटीकाे अध्ययन { Kaksha 8 ka bidharthima paine bakyagathansambandhi trutiko adhyayana}
    (2014) खड्का, राजकुमार ( Khadka, Rajkumar ); तीर्थराज भट्टराई ( Tirtharaj Bhattarai)
    Not available
  • Item
    नेपाली भाषा कक्षामा सिकाइ सहजीकरण { Nepali bhasa kakshama sikai sahajikaran}
    (2024) शर्मा, विष्णुप्रसाद Sharma, Bishnuprasad; रामप्रसाद भट्टराई ( Ramprasad Bhattarai
    Available in fulltext
  • Item
    बेनामका मानिसहरु कथासङ्ग्रहकाे शैलीवैज्ञानिक अध्ययन { Benamka manishharu kathasangrahako sailibaigyanik adhyayan}
    (2070) अधिकारी, अरुण विलास (Adhikari, Arun bilash); कुल प्रसाद, ढुङ्गाना (Kul Prasad. Dhungana)
    Available in fulltext
  • Item
    व्यावहारिक लेखन शिक्षणमा नेपाली भाषा शिक्षकका शिक्षण कौशल
    (2024) भण्डारी, द्वारिकाप्रसाद; राजेन्द्र खनाल
    प्रस्तुत शोधपत्र व्यावहारिक लेखन शिक्षणमा नेपाली भाषा शिक्षकका शिक्षण कौशल शीर्षकमा आधारित रही तयार पारिएको छ । व्यावहारिक लेखन शिक्षणमा नेपाली भाषा शिक्षकका शिक्षण कौशल र विद्यालयअन्तर्गत माध्यमिक तहमा अध्ययनरत विद्यार्थीहरूका लेखन कौशलको अध्ययन तथा विश्लेषण गर्ने अभिप्रायले यस शोधपत्रका उद्देश्य व्यावहारिक लेखन शिक्षणका शिक्षण कौशलको अवस्था पहिल्याउनु, व्यावहारिक लेखन शिक्षणका विशिष्ट कौशलको विश्लेषण गर्नु, व्यावहारिक लेखन शिक्षणका विशिष्ट कौशलको प्रभाव निरूपण गर्नु र व्यावहारिक लेखन शिक्षणका सामान्य र विशिष्ट कौशलको तुलनात्मक विश्लेषण गर्नु रहेका छन् । नेपालमा नेपाली भाषा शिक्षण चुनौतीपूर्ण बनिरहेको सन्दर्भमा नेपाली भाषा शिक्षकका शिक्षण कौशलको विकास, विस्तार तथा विद्यार्थीमा लेखन कौशलको विकास के कसरी गर्न सकिन्छ र व्यावहारिक लेखन शिक्षणमा कसरी सुधार ल्याउन सकिन्छ भत्रेतर्फ प्रस्तुत अध्ययन केन्द्रित रहेको छ । गुणात्मक अनुसन्धान ढाँचामा आधारित प्रस्तुत अध्ययनमा कैलाली जिल्लाका टीकापुर नगरपालिकाभित्रका १, २, र ३ तथा जानकी गाउँपालिकाभित्रका ३ र ६ वडामा रहेका सामुदायिक र संस्थागत गरी छओटा विद्यालयमा माध्यमिक तहमा अध्यापन गर्ने नेपाली भाषा शिक्षक र अध्ययन गर्ने विद्यार्थीहरूलाई सहभागीका रूपमा लिइएको छ । छओटा विद्यालयमध्ये तीनओटा सामुदायिक र तिनओटा संस्थागत विद्यालयका नेपाली भाषा शिक्षण गर्ने नेपाली भाषा शिक्षक र अध्ययनरत विद्यार्थीहरूलाई प्रस्तुत अध्ययनमा नमुनाका रूपमा लिइएको छ । अनुसन्धानमा तथ्य तथा सूचना सङ्कलन गर्नका लागि व्यावहारिक लेखनसँग सम्बन्धित विषयवस्तु प्रस्तुत गर्न बन्द प्रश्नावली निर्माणका साथै शिक्षकको कक्षा अवलोकन गरिएको छ । नमुना छनोटमा परेका शिक्षक तथा विद्यार्थीलाई उक्त प्रश्नावलीमा आवश्यक सूचना लेख्न र शिक्षकलाई व्यावहारिक लेखनसम्बन्धी पाठ अध्यापन गर्न लगाई विषयगत रूपमा सूचनाको सङ्कलन गरिएको छ । यसरी सङ्कलन गरिएका सूचनालाई सार विश्लेषण र व्याख्यात्मक विधि (Thematic analysis methods) द्वारा विश्लेषण गरिएको छ । अनुसन्धानको मुख्य प्राप्तिका रूपमा नेपाली भाषा शिक्षकका शिक्षण कौशलको विकासमा व्यावहारिक लेखन शिक्षणले महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको पाइएको छ । यसलाई अझ व्यावसायिक र उत्पादनमूलक तरिकाले शिक्षण गरे मानिसका दैनिक तथा व्यावहारिक जीवनका विविध समस्या सजिलै समाधान गर्न सकिने भत्रे विषयमा सबै सूचकका विचारमा एकरूपकता रहेको पाइएको छ । माध्यमिक तहको वर्तमान भाषा पाठ्यक्रममा समाविष्ट पाठहरू व्यावहारिक लेखन कार्यकलापतर्फ उन्मुख भएका छैनन् तर जति समावेश भएका छन् तिनले विशिष्ट लेखन कौशलको विकासमा जोड दिएको देखिन्छ । सामुदायिक विद्यालयमा कार्यरत शिक्षक तालिम प्राप्त भएकाले उनीहरूको शिक्षण कौशलका साथै पेसागत विकास संस्थागत विद्यालयका शिक्षकको भन्दा राम्रो रहेको छ । व्यावहारिक लेखन शिक्षणका शैक्षणिक विधि तथा प्रक्रियाका सम्बन्धमा सामुदायिक विद्यालयका शिक्षकभन्दा संस्थागत विद्यालयका शिक्षकमा शिक्षण विधिसम्बन्धी अस्पष्टता र शैक्षणिक ज्ञान कम भएकाले कक्षाकोठामा हुने शिक्षण सिकाइ कार्यकलापका साथै विद्यार्थीमा लेखन कौशलको विकास गर्न प्रभाव परेको देखिन्छ । व्यावहारिक लेखन प्रकृतिका सम्बन्धमा सूचकमा वैचारिक समानता देखिए पनि पारिभाषिक दृष्टिकोण भने फरक रहेको देखिएको छ । छनोटमा परेका छजना नेपाली भाषा शिक्षकमध्ये चारजना शिक्षकका व्यावहारिक लेखनका प्रकृति सम्बन्धमा स्पष्ट दृष्टिकोण रहेको छ भने दुईजना शिक्षकमा स्पष्टता नभएको देखिएको छ । त्यस्तै बाह्रजना विद्यार्थीमध्ये सातजना विद्यार्थीले आफ्नो लेखन कौशलको विकासमा सामान्य लेखनले र चारजना विद्यार्थीले विशिष्ट लेखन कौशलले र एकजना विद्यार्थीले सामान्य र विशिष्ट नभई अनुलेखन र निबन्ध लेखनले लेखाइ सिपको विकासमा महत्वपूर्ण सहयोग पुर्याउने गरेको विचार व्यक्त गरेका छन् । सामान्य लेखनभित्र दैनिक व्यावहार सञ्चालनमा सहयोग पुर्याउने चिठी, दैनिकी, निवेदन, विज्ञापन आदि लेखन र विशिष्ट लेखनमा मानिसका दैनिक जीवनका खास पक्ष चिठी, निवेदन, विज्ञापन, निमन्त्रणा, तमसुक, माइन्युट, जाहेरीपत्र, प्रतिवेदन लेखन आदिबारे साझा दृष्टिकोण रहेको पाइएको छ । विद्यालयको प्रकृतिका आधारमा व्यावहारिक लेखन शिक्षणमा शिक्षण कौशलसम्बन्धी सामुदायिक र संस्थागत विद्यालयका शिक्षकमा मिश्रित प्रतिक्रिया रहेको छ । सामुदायिक विद्यालयका दुईजना र संस्थागत विद्यालयका एकजना शिक्षकले सामान्य लेखन कौशल र सामुदायिक विद्यालयका एकजना र संस्थागत विद्यालयका दुईजना शिक्षकले विशिष्ट लेखन कौशलको महत्व शिक्षण सिकाइमा बढी रहेको विचार प्रस्तुत गरेका छन् । त्यस्तै सहभागीको प्रकृतिका आधारमा तिनजना शिक्षकले सामान्य लेखन कौशल र तिनजना शिक्षकले विशिष्ट लेखन कौशलले सहयोग पुर्याएको बताएका छन् । त्यस्तै सातजना विद्यार्थीले सामान्य लेखन कौशल र पाँचजना विद्यार्थीले विशिष्ट लेखन कौशल र एकजना विद्यार्थी सामान्य र विशिष्ट नभई अनुलेखन र निबन्ध लेखनले लेखन कौशलको विकास गर्ने गरेको बताएका छन् । व्यावहारिक लेखन शिक्षणमा नेपाली भाषा शिक्षकका शिक्षणीय कौशलको विकास स्तरीय रूपमा भए कक्षा शिक्षण प्रभावकारी हुनुका साथै शिक्षकमा शिक्षण कौशल सिप र विद्यार्थीमा लेखन कौशल सिपको विकास व्यावहारिक रूपले भएको मात्र सकिन्छ ।
  • Item
    कक्षा सातको नेपाली पाठ्यपुस्तकको नमुना पाठ निर्माण {Kaksha satko Nepali pathyapustakko namunako patha nirman}
    (2013) पन्त, धर्मानन्द Pant, Dharmananda; पारसमणि भण्डारी Parasmani Bhandari
    Available in fulltext
  • Item
    नेपाली पाठ्यपुस्तकको कथा विधामा प्रयुक्त तत्सम शब्दहरूको अध्ययन {Nepali pathypustakko katha bidhama prayukta tatsam shabdaharuko adhyayan}
    (2014) नेम्बाङ्ग, देवीमाया Nembang, Devimaya; नवीनकुमार शर्मा Naveen Kumar Sharma
    Not available