Nepalese History Culture & Archeology
Permanent URI for this collectionhttps://hdl.handle.net/20.500.14540/46
Browse
Recent Submissions
Item Item ठेचाेकाे बालकुमारी मन्दिर परिसरका सांस्कृतिक सम्पदा { Thechho balkumari mandir parisarka saskritik sampada }(2024) लामिछाने, दिपक ( Lamichhane, Dipak ); सन्ध्या खनाल पराजुली ( Sandhya Khanal Parajuli )नेपालमण्डलका नेवारवस्तीभित्र अर्नवार् रूपमा क्षत्रपालका रूपमा कन शाक्त दवी वा विरवलाई स्थापना गररएको पाइन्छ । बालकमारी पर्न ठचोकी आरध्र्दवी हन । उनको वस्तीभित्रको वा छ;छेकाे रूपमा रहको सम्पदास्थलमा मत र अमत पक्षको र्मश्रण पाइन्छ । सास्कर्तक सम्पपतिका दृरिर्दले र्नक सम्पन्न र्स स्थान को अध्र्र्न अनसन्धान हन सकको छन । र्हाको मत र अमत पक्षलाई पर्हचान गरी र्तनलाई प्ररम्भिक तवरबाट प्रकाशमा लाउन र्स शोधको लक्ष रहको छ । शोधमा आवश्र्क सचना मख्र्तः क्षत्रकारीता प्राप्त गररएको छ । आवश्र्क अन्र् सामग्री प्रकर्तका छन । मर्न्दर र आसपासका वास्त, मर्त, खट, चत्र् एव काष्ठकलालाई र्नरल्दा रे समग्र पररसरको र्वकास मल्लाकालको उिराधिमा दिएको दर्खएको छ । र्सबाट उिरमध्र्कालमा ठचो क्षेत्रमा धेर साविजर्नक अथात धार्मक सरचनाहरू र्नमाण दीएका र्थए भिन्न तथ्र्को प्रतित हन्छ । चरणमा दिएका अन्र् नेवार वस्तीको र्नमािणकार्कोरि गर्त पर्न र्स्तै दिएकाले समग्र नेवारवस्तीर्त्ररि उिरमध्र्कालमा शक्त मर्न्दर एव र्ससग जोर्डएको परम्परा फिाएको करा र्नश्चार् गन सर्कन्छ । र्हाको एक काष्ठतोरणमा उमामहश्वरको र्चत्रण पाइएको छ जन अन्त पाइन्छ । त्र्सगरी एक सरचनालाई द्यःछ , मर्न्दर, गणश दवल, फल्चा जस्तव र्वर्वध प्रर्नका खार्तर उपरेसि ग गररएको तथ्र् पर्न मौर्लक छ । मत सम्पदाल रे पररसर अमत सस्कर्त अभ्रस हद आएको जीवन्त स्थल हो । र्हा दर्नक हन पजा, आरती, नामसगीर्त गार्न एव लौर्कक सस्कर्त जस्त धान सकाउन, फल्चामा जमघट आर्दल दर्नक रूपमा रे पररसर गल्जार र जीवन्त दखा पदछ । तसगरी वार्षक पव एव १२ वषमा हन दवगणको नत्र्ल रे चोकलाई ठचोको एक धार्मिक(सास्कर्तक कन्रस्थल बनाएको छ । ऐर्तहार्सक एव सास्कर्तक धरोहरले सम्पन्न र्स मर्न्दर र आसपासको सरचना पर्छल्लो पनर्नमाण पर्छ शोिामा र्गरावट आएको छ । ऐर्तहार्सक स्मारक पुनिर्नमाणका दौरान दर्खएको परम्परागत र्नमाण सामग्रीरे उपरेर्गता सम्बर्न्ध कर्म, स्थानीरय ज्ञ्यानलाई बेवास्ता गरी दिएको ठक्का प्रणाली, परातार्ववक कला(वस्तमा मनपरी चलाइएको मर्सन र रङगरोदन आर्दल र्हाको मत सम्पदाको आर्धकाररकता र शोिा घटाएको छ । गठीको जग्गा मर्न्दरको स्वर्मत्वबाट क्रमश टाढीनु र आजका पस्तामा धार्मक आस्थाम आएको विरावतले भविस्यमा यहाँकाे अमुर्त सस्कृतिक सचालनमा समस्र आउन सकत दर्खन्छ ।Item Prospects and challenges of cultural tourism around Changunarayan Temple Area(2024) Neupane, Bivek; Tina ManandharNot availableItem The sacaraments and festivals in Dura community(2024) Dura, Naresh Kumar; Punam Rajya Laxmi RanaNot availableItem Metal sculpture making tradition in Shakya families of patan(2024) Shakya, Prasanna Kumar; Tina ManandharNot availableItem Cultural study of Harati and its relation with Baudhanath Stupa(2024) Karki, Sarita; Nirmala PokharelThe title of the thesis studied for the master‟s degree from the Central Department of Nepalese History, Culture and Archeology under the Faculty of Humanities and Social Science at Tribhuvan University is “Cultural study of Harati and its Relation with Boudhanath Stupa”.This thesis is based on the primary and secondary data collection methods. Interview, discussion and observation methods have been used. How is the Harati related with Boudhanath stupa? What are the tangible aspects of Harati temple? How are intangible jatra cultures of Harati associated with Boudhanath stupa? The study has been embodied by finding problems related to that. The objectives of this study are to show the relationship of Harati with Boudhanath stupa and tangible aspects of Harati temple.To explore how the jatras are performed associated with Harati. Haratimata is the goddess of child protection and the goddess to protect Buddhist rules. Haratimata was known as Abhirati before Harati. Stories related to Harati are mentioned in different granthas and sutras like Haratikavadanam, Swayambhu Purana, Samyuktavastu, Harati Sutra, Mahamaya Sutra. In each and every Bihars and stupa of Nepal there should be temple of Haratimata. Whenever people come to visit and worship Boudhanath, they will also worship and visit to temple of Harati. Boudhanath stupa is one of the ancient and Buddhist religious sites but Harati is one of the important goddess for both the Hindu and Buddhist religious people. The tangible and intangible aspects of Harati and Bouthanath stupa should be well preserved and conserved. The cultural and original jatras, which is being operated continuously, should be protected for future generations.Item Charumati Bihar; A study on Cultural Heritage(2024) Karki, Shanti; Shandhya Khanal ParajuliNot availableItem Cultural contributions of bhotu pande and their present condition(2024) Gautam, Ram; oonam Rajya Laxmi RanaIn the history of Nepal, numerous notable figures and personalities have left a lasting impact on the society, particularly in the realms of Cultural development. Among them, Kapardar Bhotu Pande stands out above the rest, due to his remarkable endeavors and contributions in the sector of culture, which were unparalleled during his time. Bhotu Pande, while serving in the royal administration, made significant cultural contributions that were deeply felt and appreciated by local communities. Despite his prominence in Nepalese history, the detailed and systematic documentation of his cultural endeavors were lacking, and recent assessments of his contributions were unavailable. Therefore, the primary goal of this research was to methodically document Bhotu Pande's charitable/Cultural Contributions in the society and to evaluate their present status. Using qualitative research methods/technique, extensive data were gathered through key informant interviews, self-observations, and photographs. The findings predominantly focused on the current condition of his cultural initiatives. This research aims to assist concerned authorities and government bodies in taking necessary actions to preserve and sustain the cultural infrastructures that were established by Bhotu Pande. Additionally, it underscores the importance of maintaining systematic records of Guthis (social institutions) and Guthi lands allocated by Bhotu Pande for cultural purposes, safeguarding them from, damage, encroachment and loss. Bhotu Pande during his lifetime built and renovated Pauwa in Nuwakot, Sorakhutte Pati, Dharmashala, Pond, Water Spout in Paknajol, Dharmasheela in Pashupati, addition of golden roof in Naradevi temple; build a wooden bridge over the Bishnumati Bridge. He also installed the statues of King Rana Bahadur Shah and Queen Raj Rajesori and other royals in Pashupatinath temple premises. Along with these tasks, he was involved in placing several Guthis with cultural motives. The present status of these cultural contributions of Bhotu Pande has been discussed in the research.Item Historical and Cultural Significance of Manichood Heritage site, Shankharapur(2024) Moktan, Dhawa Sange; Poonam RL RanaThis research work titled “Historical and Cultural Significance of Manichood Heritage Site, Shankharapur” has been conducted to bring into light the historical background, art and architectural presence and cultural and ritualistic performances in Manichood and has been presented here as thesis. Nepal is known to the world by many things. One of the major identity Nepal has, and world has been praising is, it’s historical and cultural richness and it’s extensive diversity. This research has been focused on the detailed study of its historicity, tangible art and architecture and intangible cultural heritages of Manichood one by one. While undertaking the research work, every piece of data were gathered and collected properly with the norms of research method safeguarding it’s artistic and cultural aesthetics. Manichood premises at least from medieval period houses many beautiful idols and architectures, unearth the rich heritage of its artistic grandeur. It also uncover the human belief and tradition through its intangible cultural heritages performed and celebrated in the area continuously from very old time till today without any interruptions. Hence, the main purpose of preparing Thesis is to find out its historical importance, present the current status of its art and architectural value, list out the heritages that are celebrated and performed in the premises and its connection and importance with locals and practitioners.Item राप्ती क्षेत्रका मूर्त सांस्कृतिक सम्पदाको अध्ययन {Rapti kshetraka murta sanskritik sampadako adhyayan}(2025) श्रेष्ठ, प्रकाश Shrestha, Prakash; शिव कुमार सुवेदीItem Item नेपालमा गुरुकुल शिक्षाकाे मुलप्रवाहीकरणका अभ्यास, चुनाैती र सम्भावना { Nepal gurukul sikshako mulparbahikaranka abhyash, chunauti ra sambhabana}(2025) आचार्य, समन्तमणि ( Acharya, Samantamani ); शिवराम पाण्डे ( Shivaram Pandey )Available in fulltextItem राप्ती क्षेत्रका मूर्त सांस्कृतिक सम्पदाको अध्ययन(2082) श्रेष्ठ, प्रकाश Shrestha, Prakash; शिव कुमार सुवेदीविषय परिचय राप्ती क्षेत्रका विभिन्न मूर्त सांस्कृतिक सम्पदाहरूलाई विषयवस्तुको रूपमा यस अध्ययनले आफ्नो क्षेत्रभित्र समावेश गरेको छ । यस अनुुसन्धानमा लोकमा प्रचलित कथा, ऐतिहासिक पुस्तक, पत्रपत्रिका, अनुसन्धान, लेख रचनाहरू, अप्रकाशित लेख, अन्तर्वार्ता, पुरातात्विक स्थल, सांस्कृतिक स्थल, सांस्कृतिक तथा ऐतिहासिक संरचना, सान्दर्भिक तस्बिरहरू, सरकारी दस्ताबेज, तथ्याङ्क आदिको आधार लिएर यो शोधप्रबन्ध तयार पारिएको छ । नेपालको साविक राप्ती अञ्चलका जिल्लाहरू हाल लुम्बिनी प्रदेश र केही कर्णाली प्रदेशमा पर्दछन् । हालको संरचनाले राप्तीका चारवटा जिल्लालाई यथावत् राखी रुकुम जिल्लालाई पूर्वी रुकुम र पश्चिम रुकुम गरी दुई भागमा विभाजन गरिएको छ । जस अनुसार पश्चिम रुकुम र सल्यान कर्णाली प्रदेश र पूर्वी रुकुम लुम्बिनी प्रदेशमा पर्दछन् । शोध शीर्षक – राप्ती क्षेत्रका मूर्त सांस्कृतिक सम्पदाको अध्ययन । अनुसन्धान गराउने संस्था – नेपाल संस्कृत विश्वविद्यालय, अनुसन्धान केन्द्र, दाङ जम्मा खण्ड – सात (१.शोध परिचय, २. राप्ती क्षेत्रको परिचय, ३. संस्कृति र सम्पदाको परिचय, ४.राप्ती क्षेत्रका मूर्त सांस्कृतिक सम्पदाको परिचय, ५.राप्ती क्षेत्रको मूर्त सांस्कृतिक सम्पदाहरूको निर्माण शैली, ६.मूर्त सांस्कृतिक सम्पदाहरूमा धार्मिक प्रभाव र सम्वन्ध र ७.सारांश तथा निष्कर्ष) जम्मा पृष्ठ – ४१६ (३९३ + २३) शोध समस्या र उद्देश्य – राप्ती क्षेत्रका मूर्त सांस्कृतिक सम्पदाहरू के कस्ता छन् भन्ने समस्यामा आधारित प्रस्तुत अनुसन्धान उक्त राप्ती क्षेत्रका मूर्त सांस्कृतिक सम्पदाहरूको पहिचान गरी तिनका शैली तथा विशेषताहरूको अभिलेखीकरण गर्ने उद्देश्यमा केन्द्रित रहेको छ । शोधको सङ्गठनात्मक स्वरूप – पूर्व भाग – मध्य भाग, मूल भाग र उत्तर भाग । पूर्व भाग – आवरण पृष्ठ, सिफारिस पत्र, प्रतिबद्धता पत्र, कृतज्ञता ज्ञापन, शोधसार, सङ्क्षेपीकृत शब्दसूची, विषय सूची । मध्य भाग – शोध परिचय, राप्ती क्षेत्रको परिचय, सांस्कृतिक र सम्पदाको परिचय । (झ) मूल भाग – राप्ती क्षेत्रको सांस्कृतिक सम्पदाको परिचय, निर्माण शैली तथा धार्मिक प्रभाव र सम्वन्ध । उत्तर भाग – सारांश, निष्कर्ष, सन्दर्भ सामग्री, नक्सा तथा तस्विर । शोध विधि यस शोधकार्यमा स्थलगत अध्ययन र पुस्तकालय अध्ययन दुवै प्रकारका विधिहरू अवलम्बन गरिएको छ । स्थलगत अध्ययनलाई पहिलो प्राथमिकतामा राखिएको छ । यसमा स्वयम् अध्येताले स्थलगत भ्रमण गरी तथ्याङ्क सङ्कलन गरिएको छ । त्यसै गरी पुस्तकालय अध्ययनलाई दोस्रो प्राथमिकतामा राखिएको छ । यस क्रममा अन्तर्वार्ता पनि महत्वपूर्ण रहेको छ । प्राप्त सामग्री विश्लेषण गरिएको प्रस्तुत अध्ययन मुख्य रूपमा क्षेत्रीय अध्ययन विधिमा आधारित छ । कतिपय तथ्यहरूको प्रमाण पुष्टिका लागि पूर्ववर्ती अध्येताहरूको कृतिलाई पनि आधार बनाइएको छ । सामग्री विश्लेषणका क्रममा आवश्यकतानुसार बर्णन, विश्लेषण गरिएको छ । निष्कर्ष राप्ती क्षेत्रका मूर्त सांस्कृतिक सम्पदाको अध्ययन शीर्षकमा केन्द्रित रहेर गरिएको शोधकार्यमा साविक राप्ती अञ्चलमा रहेका पाँचवटा जिल्लामा रहेका मूर्त सांस्कृतिक सम्पदाहरूको अनेक विधिहरू प्रयोग गरी विश्लेषण गरिएको छ । यसबाट राप्ती क्षेत्रमा रहेका मूर्त सांस्कृतिक सम्पदाहरूको पहिचान हुनुको साथै विवेच्य क्षेत्रमा रहेका ऐतिहासिक महत्व राख्ने मठ, मन्दिर, गुम्बा, दरबार, किल्ला, थान आदिको निर्माण शैलीको विषयमा समेत गहिरो विश्लेषण भएको छ । राप्ती क्षेत्रमा रहेका मूर्त सांस्कृतिक सम्पदाहरूको सामान्य पहिचान गर्नेदेखि ऐतिहासिक महत्वका मठ, मन्दिर, गुम्बा, दरबार, किल्ला आदिको निर्माण शैली विश्लेषण गर्ने सम्मको उद्देश्य रहेको यस शोधकार्यमा पहिलो परिच्छेदमा शोधपरिचय, दोस्रो परिच्छेदमा राप्ती क्षेत्रको परिचय, तेस्रो परिच्छेदमा संस्कृति र सम्पदाको परिचय, चौथो परिच्छेदमा राप्ती क्षेत्रका मूर्त सांस्कृतिक सम्पदाको परिचय, पाचौँ परिच्छेदमा राप्ती क्षेत्रको मूर्त सांस्कृतिक सम्पदाको निर्माण शैली अर्थात् वास्तुकलाको विश्लेषण गरिएको छ । त्यसैगरी छैठौँ परिच्छेदमा राप्ती क्षेत्रका मूर्त सांस्कृतिक सम्पदाहरूमा पारेको धार्मिक प्रभाव र सम्वन्धको बारेमा विश्लेषण गरिएको छ । (ञ) माथि प्रस्तुत गरिएका शोधविधिहरूको प्रयोग गरी सम्पन्न यस शोधकार्यले राप्ती क्षेत्र जातीय र भाषिक विविधताद्वारा निर्मित सांस्कृतिक विविधताले सुशोभित क्षेत्र हो भन्ने बुझिन्छ । यो क्षेत्र मूर्त सांस्कृतिक सम्पदाको खुल्ला सङ्ग्राहलय नै हो । यस क्षेत्रमा रहेका मूर्त सांस्कृतिक सम्पदाहरूलाई मठ, मन्दिर, गुम्बा, थान जस्ता धार्मिक प्रतिष्ठान, दरबार, किल्ला, घर जस्ता आवासीय सम्पदा र अन्य दैनिक जीवनमा प्रयोग गरिने भौतिक सामग्रीहरूका तहमा वर्गीकृत गरिएको छ । राप्ती क्षेत्रमा रहेका मूर्त सांस्कृतिक सम्पदाहरू मध्ये मठ, मन्दिर, गुम्बा, दरबार, किल्ला, घर आदि सम्पदा यस शोधकार्यमा अध्ययनका लागि आएका मुख्य सम्पदा हुन् । यस क्षेत्रका सम्पदाहरूको परिचय दिदै निर्माण शैलीको रूपमा आउने प्रयुक्त वास्तुकलाको विश्लेषण गरिएको छ । यस सन्दर्भमा अध्ययन गर्दा विवेच्य क्षेत्रमा शैव सम्प्रदायसँग सम्बन्धित मठ–मन्दिरहरूको बाहुल्य छ । यसपछि क्रमशः शाक्त सम्प्रदाय, वैष्णव र बौद्ध धर्मसँग सम्बन्धित प्रतिष्ठानहरू रहेको पाइन्छ । राप्ती क्षेत्रमा उपलब्ध हुने मठ–मन्दिर, गुम्बा तथा दरबार, किल्लाहरूको ऐतिहासिक पृष्ठभूमि अध्ययन गर्दा यस क्षेत्रमा प्राचीनकालदेखि, पूर्वमध्यकाल र मध्यकालसम्मका मूर्त सम्पदाहरू उपलब्ध हुन्छन् । राप्ती क्षेत्रका मूर्त सांस्कृतिक सम्पदा अन्तर्गत आउने मठ, मन्दिर, गुम्बा, दरबार, किल्ला, घर आदिको वास्तुकला विश्लेषण गर्दा तले शैलीको बाहुल्य पाइन्छ । नेपाली शैली मानिने तले शैली राप्ती क्षेत्रका मठ, मन्दिर, गुम्बा, दरबारहरूमा पाइएको मुख्य शैली हो । यसपछि क्रमशः शिखर शैली, गुम्बज शैली र मुगल शैलीहरू प्रयोग भएको पाइन्छ । राप्ती क्षेत्रमा रहेका मठ, मन्दिर र दरबारहरूमा यत्रतत्र मुगल शैलीको प्रयोग भएको देख्दा हिन्दू समाजमा मुगल कलाको प्रभाव आकलन गर्न सकिन्छ । यस शोधकार्यमा यी राप्ती क्षेत्रका सम्पदाहरूको धार्मिक सम्प्रदायसँगको सम्बन्ध र प्रभाव प्रस्तुत गरिएको छ । विवेच्य क्षेत्रका प्रमुख सम्पदाहरूमा परेको धार्मिक प्रभाव सम्वन्धको बारेमा उल्लेख गरिएको छ ।Item सुब्बा नाथु- प्रल्हाद प्रतिष्ठान ; सङ्क्षिप्त अध्ययन ( सुब्बा नाथु र प्रल्हाद गुरुङ्काे स्मृतिमा स्थापित प्रतिष्ठान) { Subba nathu parlhad partisthan sangkshipta adhyayana ( subba nathu ra parlhad gurungko smirtima sthapit parthisthan)}(2009) सापकाेटा , प्रकाशराज ( Sapkota, Parkashraj); ज्ञानबहादुर कार्की ( Gyanbahadur Karki )Not availableItem दार्चुला जिल्लाको व्यासी जातिको सांस्कृतिक अध्ययन {Darchula jillako byasi jatiko sanskritik adhyayan}(2082) जोशी, खिमानन्द Joshi, Khimananda; महेश कुमार आचार्यदार्चुला जिल्लाको व्यासी जातिको सांस्कृतिक अध्ययन शीर्षकको शोधप्रबन्ध त्रिभुवन विश्वविद्यालय, मानविकी तथा सामाजिकशास्त्र सङ्कायअन्तर्गत स्नातकोत्तर तहमा संस्कृति विषयको उपाधि प्राप्त गर्न आंशिक आवश्यकता परिपूर्तिका निमित्त नेपाली इतिहास, संस्कृति तथा पुरातŒ व केन्द्रीय विभाग कीर्तिपुरमा प्रस्तुत गरिएको हो । दार्चुला जिल्लाको व्यासी जातिको जातिय परिचय के हो ? दार्चुलाको व्यासी जातिका मूर्त सांस्कृतिक सम्पदाहरू के कस्ता रहेका छन् ? दार्चुलाको व्यासी जातिका अमूर्त सांस्कृतिक सम्पदाहरू के कस्ता रहेका छन् ? भन्ने सन्दर्भ यो अध्ययनका समस्या हुन् । दार्चुलाको व्यासी जातिको जातीय परिचय खोजी गर्नु , दार्चुलाको व्यासी जातिका मूर्त सांस्कृतिक सम्पदाहरूको अन्वेषण गर्नु , दार्चुलाको व्यासी जातिका अमूर्त सांस्कृतिक सम्पदाहरूको खोजी गर्नु जस्ता विशिष्ट उद्देश्य यो अध्ययनले निर्धारण तथा परिपूर्ति गरेको हो । विषयवस्तुका दृष्टिकोणले यो अध्ययन व्यासी दार्चुलाको जातिको जातीय परिचय र मूर्त अमूर्त सांस्कृतिक सम्पदाहरूमा मात्रै केन्द्रित रहेको छ । भूगोलका आधारमा यो अध्ययन व्यासी जातिको मुलथाँत थलो व्यास गाउँपालिकामा पर्ने तिंकर, छाङरु, र महाकाली नगरपालिकाको खलंगा क्षेत्रमा मात्र केन्द्रित छ । प्रस्तुत शोधकार्यमा प्राथमिक तथा द्वितीयक दुवै किसिमका स्रोत तथा सामग्रीका साथै तथ्याङ्क एवम् सूचनालाई उत्तिकै महत्व दिइएको हो । विशेषतः यो अनुसन्धान कार्य प्राथमिक तथ्याङ्कमा आधारित छ । द्वितीयक सूचना प्रकाशित तथा अप्रकाशित उपलब्ध सामग्रीहरूको विवेचनाबाट र प्राथमिक तथ्याङ्कहरू स्थलगत अध्ययनबाट सङ्कलन गरिएका हुन् । प्राथमिक तथ्याङ्कहरू संकलनका लागि अवलोकन, जानकार व्यक्तिहरूसँगका अन्तर्वार्ता र फोटोग्राफी र भिडियोग्राफी प्रयोगमा ल्याइएको छ । यो गुणात्मक अध्ययन हो । विश्लेषणात्मक, वर्णनात्मक एवम् अन्वेषणात्मक अनुसन्धानको सैद्धान्तिक ढाँचामा यो शोधपत्र अनुबन्धित गरिएको छ । व्यासी जातिको बसोबास दार्चुलाको तिंकर, छाङरु, रपाङ,कुटी, नाबी, गुन्जी,स्याङकाङ र सदरमुकाम खलंगामा रहेको छ । वि.सं. २०७८ को जनगणना अनुसार देशभर व्यासी जातिको जनसङख्या ५,७१८ जना रहेकोमा दार्चुलामा १,२६४ जना रहेको छ (राष्ट्रिय जनगणना, वि.सं. २०७८)। यस जातिलाई सरकारी दस्तावेजमा ‘व्यासी’, क्षेत्री–बाहुनले‘व्यासी सौका’ तिब्बतीहरूले ‘ज्याङबा’ र उनीहरु आफैले ‘रँ’ भनेर चिनाएको पाईन्छ । यस अध्ययनका क्रममा भने सरकारी दस्तावेजकै शब्द‘व्यासी’ प्रयोग गरिएको छ । छालाको रङ् हल्का पहेँलो ,गोलो एवम् अण्डाकार मुखाकृति, भित्र गडेको सामान्यतया चिम्सो आँखा, कालो र सिधा कपाल,छोटो र फराकिलो नाकसामान्य जुङ्गा दाह्री यो जातिका मुख्य शारीरिक विशेषता हुन् । यस जातिमा ऐतवाल, बोहरा र लाला, तिङ्करी, बुढाथोकी,कल्याल,जोहारी जस्ता थर प्रचलनमा रहेको छन् । संयुक्त परिवार लामो समयसम्म संगोलमै बसेको यो समाजमा पाइन्छ । उनीहरुले समाज एक गाउँ हो र गाउँ परिवार हो भन्ने धारणा राख्छन् । परम्परागत रूपमा ढुङ्गाका छानो भएका घरहरू बनाउने चलन छ । परम्परागत पहिरनको रुपमा पुरुषहरूले रंगा बेन्ठूलो, र महिलाहरूले च्यूङ्बाला, लगाउने गर्दछन् । छाकु छम्मा ,क्वटो, दू, कलङ ,दाङती, ति–चेम्पेन, भार बरछ्याङ च्यक्ती, दलङ यो समुदायका परम्परागत परिकारहरू हुन् । कंच, गोकपर, एरती ग्व्अल्व्अकोस्यी ,दबस्यिन,, पाक्व, छ्य ,दुङपा ,ज्या दोङब्व ,बूति, दोङब्व खाङ ,जुगली , हरब्या,क¥या , दाबन,सा तिपरी,सा गरी,सा कलिन्चै,क्वचै , खाल्व ,घा ,चल्ला ,चरु,डी यो समुदायका परम्परागत भाडाकँडा हुन् । धम्ये, ब्यासली, छ्याँछ्याँ, ब्याँकुली, घोंघरौं, जङथर,ढौलक यस जातिका परम्परागत बाजा हुन् । यो जातिभित्र आफ्नै मिथक एवम् लोककथा, जनश्रुति, लोकगीतहरू, उखान टुक्काहरू,गाउँखाने कथाहरू लोकभाषा एवम् लिपि लोकगीत तथा सङ्गीत लोकनाचगान, लोकखेल, धामीझाँक्रीको प्रदर्शन रहेका छन् । सामाजिक भूमिकामा बढा ढाक्पा, ल्हेवा जस्ता पदीय जिम्मेवारी प्राप्त व्यक्तिहरू पनि हुने गर्दछन् ।् परिवारमा जेष्ठ पुरुषलाई घर मुली मानिन्छ भने जेष्ठ महिलालाई मुलिन रानीको रुपमा विशेष सम्मान छ । नारीको स्थान यहाँको परिवार र समाजमा उच्च छ । महिलामाथि हुने हिंसा र दाईजो, बहुबिबाह, देउकी प्रथा, छाउपडी प्रथा जस्ता कुनै प्रकारका विकृती यो समाजमा छैनन् । बालबालिकाको पनि निर्णय प्रक्रियामा अधिकार हुन्छ । रक्त सम्बन्ध, बैबाहिक सम्बन्ध र मितेरी लगायत अन्य समुदायमा जस्तै नातेदारी यहाँ पाईन्छ । परम्परागत न्याय प्रणालीका कारण समुदायभित्रका विवादहरु कमै मात्रै सरकारी निकायहरुमा पुग्छन् । व्यासी जातिमा छ्युसिमो (जन्म संस्कार), बुमो बोक्ने (बच्चालाई पिठ्युमा राखेर बोक्ने),दुक्लाङ छिमो (पास्नी), किपाङ कोर्मो (शिशुलाई मन्दिर लैजाने) बुढानी ठुमो (जेठो छोराको बुढानी पुजा), बिबाह संस्कार र मृत्यु संस्कार हुन् । यिनीहरुले कलिङ (पुजा गर्न राखिएको ढुङ्गा), व्यास ऋषि, महादेव, भुमि, मुलिन रानी (चुलो), ज्ञमराङ मूल ढोका), आदिको पुजा गर्दछन । यो जातिका मुख्य पर्वहरुमा व्यास पुजा, गबला, किर्जीबाम, नमज्युङको पुजा, चाँचिमो, दच्र्यो उभ्याउने पर्व, ग्युगरी आदि पर्दछन् । प्रकृतिसँग सम्वन्धित विद्या, ब्रह्माण्डसँग सम्वन्धित विद्या, लोकऔषधोपचारसम्बन्धी विद्या, झारफुक तन्त्रमन्त्रसम्वन्धी विद्या, कला, वास्तुकला पक्षसँग सम्बन्धित विद्या एवम् सीपजस्ता विधाहरु पनि यो जातिमा पाइन्छन् । यहाँ स्थानीय स्तरमा उपलव्ध हुने जडिबुटीहरूको प्रयोग तथा आफ्नै मौलिक परम्परागत उपचार पद्धति विकास गरिएको पाइन्छ । लमाले झारफुक गर्ने र तन्त्रमन्त्रको प्रयोग गर्ने परम्परा छ । ऊन तथा अल्लो लगायत रेसाबाट विभिन्न लुगा ,गलैँचा निर्माण गर्ने जस्ता हस्तकला सीप तथा प्रविधि पाइन्छन् । श्रृङ्गार एवम् सजावटसम्बन्धी, वाद्यवादन, गायन तथा नृत्यसम्बन्धी, झारफुक एवम् तन्त्रमन्त्रसम्बन्धी ज्ञानविज्ञान प्रविधिमा पनि यो जाति अग्रणी नै देखिन्छ । पछिल्लो समय आधुनिकताको प्रभावले व्यासी जातिका मूर्त, अमूर्त सम्पदामा ठूलो प्रभाव पारिरहेको छ । यी सम्पदाहरुको अध्ययन, अनुसन्धान, दस्तावेजीकरण एवम् संरक्षणको आवश्यकता देखिन्छ ।Item Effects of earthquake-2015 on Trans Border Trade:a study of Tatopani, Sindhupalchowk(2024) Dhungana, Madan; Ramesh Raj KunwarAvailable in fulltextItem नेपाल भारतवीच उच्चस्तरीय भ्रमणहरुकाे आदान प्रदान २००६-२०१९ { Nepal bharatbich uchhastariya bharmanharuko aadan pradan 2006- 2019}(2009) भुसाल, हरि प्रसाद Bhusal, Hari Prasad; भवेश्वर पगेनी Bhabeswar pngeniNot availableItem Educational outreach programs: A study of national museum of Nepal(2024) Subedi, Anoj; Pashupati NyaupaneNot availableItem काठमन्डाैमा प्रचिलत य; सि पराम्पराकाे साँस्कृतिक अध्ययन { Kathmanduma parchalit y; sa paramparako saskritik adhyayana}(2024) बज्राचार्य, सन्ध्य Bajracharya, Shandhya; सन्ध्या खनाल Shyandha KhanalAvailable in fulltextItem खलंगा, प्यूठानको नेवारी समाज र संस्कृति एक विवेचना {Khalanga, Pyuthanko Newari samaj ra sanskriti eak bibechana}(2008) श्रेष्ठ, सुशीला Shrestha, Sushila; प्रेमकुमार खत्री Prem Kumar KhatriNot available